Fenole i związki fenolowe – składnik z Załącznika nr 4 do ustawy o odpadach
Fenole i związki fenolowe to grupa organicznych związków chemicznych, w których grupa hydroksylowa (–OH) połączona jest bezpośrednio z pierścieniem aromatycznym. Są stosowane w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym, petrochemicznym, a także w produkcji tworzyw sztucznych, barwników i środków ochrony drewna. Ze względu na wysoką toksyczność i trwałość w środowisku zostały ujęte w Załączniku nr 4 do ustawy o odpadach jako substancje powodujące zakwalifikowanie odpadu jako niebezpiecznego.
Gdzie mogą występować fenole w odpadach?
- W zużytych kąpielach technologicznych (np. z obróbki metali)
- W odpadach z produkcji żywic fenolowo-formaldehydowych
- W ściekach przemysłowych z rafinerii ropy naftowej i zakładów chemicznych
- W pozostałościach środków dezynfekcyjnych i konserwujących drewno (np. kreozotów zawierających fenole)
- W odpadach laboratoryjnych i farmaceutycznych zawierających fenol lub jego pochodne
Dlaczego fenole są niebezpieczne?
- Silnie toksyczne – mogą być wchłaniane przez skórę, powodując uszkodzenia układu nerwowego i nerek
- Fenol działa żrąco na skórę, oczy i błony śluzowe
- Niektóre pochodne fenolu wykazują działanie rakotwórcze lub mutagenne
- Toksyczne dla organizmów wodnych – zaburzają funkcjonowanie ekosystemów wodnych
- W środowisku mogą przekształcać się w jeszcze bardziej toksyczne produkty pochodne
Zasady przechowywania i transportu
- Przechowywać w szczelnych, nieprzepuszczalnych pojemnikach z oznaczeniami zagrożeń
- Chronić przed wysoką temperaturą, światłem i wilgocią
- Transport zgodnie z ADR – zazwyczaj klasa 6.1 (substancje trujące) lub 8 (substancje żrące)
- Opakowania powinny mieć oznaczenia GHS06 (toksyczność ostra), GHS08 (działanie przewlekłe), GHS05 (żrące)
- Obowiązkowe środki ochrony indywidualnej przy manipulowaniu substancjami fenolowymi
Metody unieszkodliwiania i przetwarzania
- Spalanie w instalacjach przystosowanych do odpadów niebezpiecznych (z oczyszczaniem gazów spalinowych)
- Neutralizacja chemiczna – np. utlenianie za pomocą nadtlenków lub chloru pod kontrolą
- Biologiczne oczyszczanie ścieków zawierających fenole – w specjalnych reaktorach biofilmowych
- Zakaz wylewania do kanalizacji i środowiska wodnego bez uprzedniego przetworzenia
- Wymagana ewidencja w systemie BDO oraz odpowiednie oznaczenia w kartach przekazania odpadów (KPO)
Fenole i ich pochodne stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska. W związku z tym niezbędne jest ich bezpieczne przechowywanie, transport oraz utylizacja z zachowaniem wszelkich środków ostrożności i zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Informacja: Ten artykuł dotyczy składnika wymienionego w Załączniku nr 4 do ustawy o odpadach, określającego substancje, których obecność czyni odpady niebezpiecznymi.