Kto i co może sprawdzać przy transporcie odpadów: Policja, ITD, WIOŚ, Straż Graniczna, KAS (SENT)
Przy przewozie odpadów spotkasz nie tylko klasyczną kontrolę drogową. Dochodzą kontrole środowiskowe, SENT i – w ruchu międzynarodowym – graniczne. Poniżej szybki przewodnik po uprawnieniach i dokumentach.
1) Policja – kontrola drogowa + odpady
- Może zatrzymać pojazd, sprawdzić dokumenty przewozowe, stan techniczny, wymagania ADR (gdy dotyczy). Uprawnienia wynikają z Prawa o ruchu drogowym (art. 129 i nast.).
- Gdy przewóz odpadów budzi wątpliwości (np. brak KPO, kierunek do nieuprawnionego odbiorcy) – możliwe zatrzymanie pojazdu z ładunkiem na podstawie ustawy o odpadach (art. 24a).
2) ITD – Inspekcja Transportu Drogowego
- Pełne uprawnienia kontroli drogowej wobec przewozów rzeczy (art. 129a PoRD), w tym dokumenty przewozowe, licencje, czas pracy, ADR (dokument przewozowy, kwalifikacje, oznakowanie, wyposażenie).
- W razie naruszeń – zakaz dalszej jazdy, kaucja, decyzje administracyjne wobec przedsiębiorcy.
3) WIOŚ/IOŚ – kontrola środowiskowa „na drodze”
- Inspekcja Ochrony Środowiska kontroluje przestrzeganie przepisów w gospodarce odpadami (ustawa o IOŚ, art. 2), a przy podejrzeniu przestępstwa ma uprawnienia m.in. do rejestrowania zdarzeń, zabezpieczania dowodów (art. 10b).
- W praktyce WIOŚ prowadzi wspólne akcje z Policją, ITD i KAS; korzysta też z laboratoriów GIOŚ (CLB) do pobierania próbek/badań.
- Jeżeli stwierdzi naruszenia z art. 24a ustawy o odpadach – może doprowadzić do zatrzymania pojazdu z odpadami i odstawienia go do miejsca wskazanego w WPGO.
4) Straż Graniczna – transgraniczne przemieszczanie odpadów
- Na granicy oraz w strefie przygranicznej kontroluje legalność przewozów odpadów (WSR/Bazylea) i może zatrzymać/ zawrócić ładunek niezgodny z prawem.
5) KAS / Służba Celno-Skarbowa – SENT i „towary wrażliwe”
- Gdy odpad jest objęty SENT – KAS weryfikuje zgłoszenie, numer referencyjny oraz lokalizację (SENT-GEO). Brak spełnienia wymogów = wysokie sankcje.
- Zakres odpadów w SENT bywa rozszerzany – sprawdzaj aktualne komunikaty KAS.
6) „Game over”: kiedy pojazd z odpadami może być zatrzymany (art. 24a ustawy o odpadach)
Jeśli ujawniono: (1) naruszenie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów, (2) przewóz do nieuprawnionego odbiorcy, (3) naruszenia przepisów o transgranicznym przemieszczaniu odpadów – pojazd z ładunkiem może zostać zatrzymany przez: KAS, Straż Graniczną, Policję, ITD oraz organy IOŚ i skierowany do miejsca wskazanego w WPGO.
7) Co każdy kierowca musi mieć „pod ręką”
- KPO/BDO – kierujący musi posiadać potwierdzenie wygenerowane z BDO (papier/elektronicznie). Bez KPO – zatrzymanie / wysoki mandat dla firmy.
- CMR/list przewozowy – kraj/międzynarodowy, spójny opis z KPO (kod odpadu + nazwa).
- SENT – numer referencyjny + urządzenie lokalizacyjne, jeżeli odpad jest w SENT.
- ADR (jeśli dotyczy) – dokument przewozowy ADR, instrukcje pisemne, uprawnienia kierowcy, oznakowanie i wyposażenie pojazdu.
8) Tabela „kto co sprawdza” (w skrócie)
| Organ | Dokumenty | Typowe działania |
|---|---|---|
| Policja | KPO/BDO, CMR, ADR (gdy dot.), uprawnienia kierowcy | Kontrola drogowa, możliwe zatrzymanie ładunku (art. 24a), zakaz jazdy |
| ITD | KPO/BDO, CMR, licencje, ADR | Kontrola przewozu rzeczy/ADR, decyzje adm., kaucja, zakaz jazdy |
| WIOŚ/IOŚ | KPO/BDO, zezwolenia, zgodność odbiorcy | Kontrola środowiskowa, zabezpieczanie dowodów, współdziałanie z Policją/ITD/KAS |
| Straż Graniczna | WSR/Bazylea, CMR, (SENT gdy dot.) | Kontrola cross-border, zatrzymanie/ zawrócenie nielegalnych transportów |
| KAS/SCS | SENT (nr referencyjny, geolokalizacja), CMR | Kontrola SENT, sankcje, współpraca z innymi służbami |
9) Pro tipy dla dyspozytora
- Pakiet kierowcy w jednym pliku/folderze (offline): KPO (PDF), CMR/eCMR, SENT, ADR (gdy dot.).
- Sprawdź odbiorcę – czy ma uprawnienia na ten kod odpadu; przewóz „do nieuprawnionego” kończy się art. 24a.
- Akcje łączone są realne (WIOŚ+KAS+ITD+Policja) – szykuj komplet.
Podstawy prawne i wybrane źródła: Prawo o ruchu drogowym (art. 129–129a), Ustawa o odpadach (art. 24a, 69), Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska (art. 2, 10b), PUESC/SENT (KAS), materiały GITD/IOŚ/SG.
