System kaucyjny w Polsce – na czym polega i jak działa

Jak wygląda polski system kaucyjny i jak działa w praktyce? To pytanie zadaje sobie wielu konsumentów, którzy od 1 października są częścią tego systemu kaucyjnego w Polsce. Podsumowujemy więc wiedzę o systemie kaucyjnym w Polsce.

System kaucyjny w Polsce działa od 1 października 2025 r. Został wprowadzony ustawą z 13 lipca 2023 r., a następnie doprecyzowany nowelizacją z 21 listopada 2024 r., która przesunęła start na 1 października 2025 r. Nowela dopracowała także m.in. zasady przepływu kaucji, wyłączyła opakowania po produktach mlecznych oraz dookreśliła oznakowanie. wdrażanie, kto ma z nim problem

Od kiedy i na jakiej podstawie prawnej działa system kaucyjny

Formalnym fundamentem wdrożenia systemu w Polsce była ustawa z 13 lipca 2023 r. zmieniająca ustawę o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektóre inne ustawy. Najważniejszą jednak, doprecyzowującą wiele elementów systemu kaucyjnego, była ustawa z 21 listopada 2024 r.

Nowelizacja przesunęła start systemu na 1 października 2025 r., Na potrzeby obowiązków recyklingowych Ustawa uznała odpady z systemu kaucyjnego za pochodzące z gospodarstw domowych i wyłączyła z obowiązku napoje będące mlekiem, jogurtem i innymi pitnymi produktami mlecznymi. W tym dokumencie dopracowano także kwestie rozliczeń, kaucji i VAT.

Wysokość kaucji została natomiast określona rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r. na poziomie:

• 0,50 zł dla butelek PET do 3 l,
• 0,50 zł dla puszek metalowych do 1 l,
• 1,00 zł dla butelek szklanych wielokrotnego użytku do 1,5 l.

Kolejne zmiany przyniósł rok 2026. Zmiany wdrożone przez Ustawę z dnia 9 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, ustawy o odpadach oraz ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw omówiliśmy w artykule – System kaucyjny Ustawa z dn. 9 stycznia 2026

Jak system kaucyjny działa w praktyce

System obejmuje:

• jednorazowe butelki PET do 3 litrów,
• puszki metalowe do 1 litra,
• szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra.

Jest to system bezparagonowy – konsument odzyskuje kaucję przy zwrocie opakowania w punkcie zbiórki bez konieczności pokazywania dowodu zakupu. Opakowanie musi być jednak oznaczone logotypem systemu i nie powinno być zgniecione. Niektóre sieci, np. Lidl premiują także zwrot opakowań nieoznakowanych oferując mniejszy zwrot – 0,10 zł za opakowanie.

Wszystkie sklepy sprzedające napoje w opakowaniach objętych systemem pobierają kaucję. Obowiązek odbioru pustych opakowań dotyczy sklepów powyżej 200 m², a mniejsze placówki mogą do zbiórki przystąpić dobrowolnie. Ustawa wymaga też co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbioru w każdej gminie.

Polski model nie jest scentralizowany – dopuszcza działanie kilku operatorów, którzy uzyskać muszą właściwe zezwolenie.

Jak system kaucyjny wdrażano w PL

Wdrożenie było etapowe i dość „polskie”, czyli najpierw ambitny harmonogram, potem korekta do realiów… Pierwotnie system miał ruszyć wcześniej, ale ustawodawca uznał – z resztą słusznie, że rynek nie jest gotowy. Brak gotowości zgłaszali zarówno operatorzy, jak i sieci sklepów – finalnie nowelizacją z listopada 2024 r. przesunięto termin wdrożenia. Równolegle dopracowano także sprawy najbardziej zapalne dla branży, tj. przepływ kaucji w całym łańcuchu sprzedaży, konieczność wyłączenia produktów mlecznych oraz wspólne oznakowanie dla opakowań.

Jak działa system kaucyjny w Polsce?

Na poziomie założeń system ma sens w założeniu ma zwiększać selektywną zbiórkę i recykling, nawet do poziomów ponad 90%, poprawiać jakość surowca i ograniczać zaśmiecenie. Na wprowadzających napoje nakłada obowiązki osiągania poziomów selektywnej zbiórki: 77% od 2025 r. i 90% od 2029 r.

Praktyka po kilku miesiącach działania systemu kaucyjnego w Polsce jest już mniej jednoznaczna. Z jednej strony branża handlowa raportuje rosnące wolumeny zwrotów, z drugiej strony pojawiają się skargi konsumentów, problemy operacyjne i napięcia z samorządami.

Według badania IBRiS dla „Rzeczpospolitej” ponad połowa badanych źle ocenia funkcjonowanie systemu, a prawie połowa w ogóle w nim nie uczestniczy. Respondenci odpowiadali na pytanie dotyczące oceny funkcjonowania systemu, odpowiedzi nie potwierdzając entuzjastycznego tonu Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Jak pisze Rzeczpospolita: : ,,(…) odpowiedzi pokazują znaczną przewagę ocen nieprzychylnych. W sumie negatywnie funkcjonowanie systemu oceniło 50,5 proc. ankietowanych, w tym 30,3 proc. – „źle”, a 20,2 proc. – „bardzo źle”. Pozytywnych ocen było w sumie 27,6 proc., w tym 22,8 proc. – „dobrze” i tylko 4,8 proc. – „bardzo dobrze”. 2,2 proc.’’ – link do całego artykułu tutaj.

Jak jest naprawdę? Będziemy się przyglądać. Więcej o tym jak działa system kaucyjny w Polsce w artykule Problemy i wyzwania systemu kaucyjnego

Opracowanie redakcyjne.

Źródła: Rzeczpospolita, Ministerstwo Klimatu i Środowiska Dziennik Ustaw Dz. U. 2024 poz 1911