Geneza CCRI – skąd wzięła się Inicjatywa na rzecz miast i regionów o obiegu zamkniętym?

W ostatnich latach gospodarka o obiegu zamkniętym stała się jednym z najważniejszych kierunków rozwoju polityki środowiskowej Unii Europejskiej. Jednym z najbardziej praktycznych narzędzi wspierających wdrażanie tej koncepcji jest Circular Cities and Regions Initiative (CCRI), czyli Inicjatywa na rzecz miast i regionów o obiegu zamkniętym. Program ten powstał po to, aby pomóc samorządom przełożyć ambitne cele unijne na konkretne działania realizowane lokalnie.

Od gospodarki liniowej do gospodarki o obiegu zamkniętym

Przez dziesięciolecia rozwój gospodarczy opierał się głównie na modelu liniowym: wydobycie surowców, produkcja, użytkowanie oraz usunięcie odpadu. Rosnące zużycie zasobów naturalnych, wzrost ilości odpadów oraz zależność Europy od importowanych surowców skłoniły Unię Europejską do poszukiwania nowego modelu rozwoju.

Odpowiedzią stała się gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ), której celem jest utrzymywanie produktów, materiałów i surowców w obiegu przez możliwie najdłuższy czas. W praktyce oznacza to większy nacisk na ponowne użycie, naprawę, regenerację i recykling.

Europejski Zielony Ład jako punkt zwrotny

Przełomowym momentem było ogłoszenie przez Komisję Europejską Europejskiego Zielonego Ładu. Dokument ten wyznaczył kierunek transformacji gospodarki europejskiej w stronę neutralności klimatycznej do 2050 roku.

Jednym z filarów Zielonego Ładu stał się nowy Plan Działań dotyczący Gospodarki o Obiegu Zamkniętym (Circular Economy Action Plan – CEAP), przyjęty w 2020 roku. To właśnie w tym dokumencie pojawiła się idea stworzenia specjalnego programu wspierającego miasta i regiony we wdrażaniu rozwiązań cyrkularnych. Powstała w ten sposób koncepcja CCRI.

Dlaczego postawiono właśnie na miasta i regiony?

Komisja Europejska uznała, że wiele decyzji dotyczących gospodarki o obiegu zamkniętym zapada właśnie na poziomie lokalnym. To samorządy odpowiadają za znaczną część gospodarki odpadami, planowanie przestrzenne, gospodarkę komunalną, transport publiczny czy rozwój lokalnej przedsiębiorczości.

Miasta i regiony mogą szybciej wdrażać rozwiązania związane z ponownym wykorzystaniem materiałów, gospodarką odpadami budowlanymi, bioodpadami, wodą, energią czy przemysłową symbiozą. Z tego powodu uznano je za naturalnych liderów transformacji cyrkularnej.

Uruchomienie CCRI

CCRI została uruchomiona przez Komisję Europejską jako element realizacji Planu Działań dotyczącego Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Inicjatywa otrzymała wsparcie finansowe programów badawczo-innowacyjnych Horizon 2020 oraz Horizon Europe. Jej zadaniem stało się nie tylko finansowanie projektów, ale przede wszystkim budowa europejskiej sieci współpracy między samorządami, przedsiębiorstwami, uczelniami i organizacjami wspierającymi wdrażanie GOZ.

Pierwsze cele programu

Od początku CCRI miała realizować kilka kluczowych zadań:

• wspieranie miast i regionów w opracowywaniu strategii GOZ,
• tworzenie projektów demonstracyjnych,
• wymianę wiedzy i dobrych praktyk,
• ułatwianie dostępu do finansowania,
• łączenie samorządów z inwestorami i ekspertami,
• promowanie rozwiązań możliwych do powielania w innych regionach Europy.

W praktyce CCRI od początku miała pełnić rolę europejskiego centrum kompetencji dla gospodarki o obiegu zamkniętym na poziomie lokalnym i regionalnym.

Początek nowego etapu europejskiej transformacji

Powstanie CCRI było odpowiedzią na potrzebę przejścia od tworzenia strategii do ich praktycznej realizacji. Komisja Europejska uznała, że sukces gospodarki o obiegu zamkniętym będzie zależał nie tylko od nowych przepisów, ale również od zdolności miast i regionów do wdrażania konkretnych rozwiązań w codziennym funkcjonowaniu gospodarki.

Dzięki temu CCRI stała się jednym z najważniejszych instrumentów wspierających rozwój gospodarki cyrkularnej w Europie. Opracowanie redakcyjne.