Dyrektywa (UE) 2018/851 – nowelizacja dyrektywy ramowej o odpadach
Akt unijny, który ugruntował zasady gospodarki o obiegu zamkniętym w prawie odpadowym, ustanawiając hierarchię postępowania z odpadami i ambitne cele recyklingu dla państw członkowskich.
Metryka aktu:
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów (tzw. Waste Framework Directive).
Dz. Urz. UE L 150 z 14.06.2018 r., s. 109–140.
Charakter prawny:
Dyrektywa – wymaga transpozycji do prawa krajowego. W Polsce jej postanowienia wdrożono m.in. poprzez nowelizacje ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 poz. 1587 z późn. zm.).
Cel regulacji:
Dyrektywa 2018/851 stanowiła kluczowy element Pakietu Gospodarki o Obiegu Zamkniętym (Circular Economy Package). Celem było przejście od gospodarki liniowej („weź–zużyj–wyrzuć”) do modelu cyrkularnego, w którym odpady stają się zasobami. Dyrektywa wzmacnia hierarchię postępowania z odpadami i wprowadza ambitne cele recyklingu.
Hierarchia postępowania z odpadami:
Zgodnie z art. 4 dyrektywy, kolejność postępowania z odpadami obejmuje:
- zapobieganie powstawaniu odpadów,
- przygotowanie do ponownego użycia,
- recykling,
- inne procesy odzysku (np. odzysk energii),
- unieszkodliwianie (np. składowanie).
Ta hierarchia ma charakter prawnie wiążący dla państw członkowskich.
Najważniejsze obowiązki i cele:
- wprowadzenie programów zapobiegania powstawaniu odpadów i promowania ponownego użycia produktów,
- osiągnięcie co najmniej 55% recyklingu odpadów komunalnych do 2025 r., 60% do 2030 r. i 65% do 2035 r.,
- obowiązek selektywnego zbierania bioodpadów do końca 2023 r.,
- wprowadzenie systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) dla wybranych kategorii produktów,
- ograniczenie składowania odpadów do maksymalnie 10% całkowitej masy odpadów komunalnych do 2035 r.
Nowe definicje i rozszerzenia:
Dyrektywa doprecyzowała definicje „odpadu”, „odzysku”, „recyklingu” i „odpadów komunalnych” oraz wprowadziła obowiązek monitorowania strumieni odpadów i raportowania w jednolitym systemie UE. Wymaga również tworzenia sieci zakładów odzysku i recyklingu w państwach członkowskich.
Konsekwencje dla państw członkowskich:
Państwa UE musiały zaktualizować krajowe strategie gospodarki odpadami, ustanowić systemy selektywnej zbiórki, opracować plany zapobiegania odpadom oraz wdrożyć systemy monitoringu i raportowania. Niewdrożenie dyrektywy grozi postępowaniem przed Trybunałem Sprawiedliwości UE.
Relacja z Rozporządzeniem (UE) 2024/1781 (ESPR):
Dyrektywa 2018/851 i Rozporządzenie ESPR tworzą wspólną strukturę – dyrektywa reguluje etap końcowy cyklu życia produktu (gospodarowanie odpadami), natomiast ESPR dotyczy etapu projektowania i produkcji. Razem budują pełny model gospodarki o obiegu zamkniętym.
Powiązanie z prawem polskim:
Polska znowelizowała ustawę o odpadach oraz akty wykonawcze (m.in. rozporządzenie w sprawie katalogu odpadów) w celu wdrożenia dyrektywy. Implementacja objęła również utworzenie systemu BDO, obowiązki ROP oraz zaostrzenie wymagań dotyczących selektywnej zbiórki i raportowania danych o odpadach.
Znaczenie dla gospodarki:
Dyrektywa 2018/851 stała się podstawą dla krajowych i regionalnych polityk odpadowych w Europie, w tym polskiej Strategii Gospodarki o Obiegu Zamkniętym 2030. Umożliwiła harmonizację definicji, raportowania i celów recyklingu w całej UE, stanowiąc filar europejskiej transformacji w kierunku efektywnego gospodarowania zasobami. Opracowanie redakcyjne.
