Jak uzyskać informacje o środowisku? Procedury, urzędy i prawa obywatela według ustawy OOŚ

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku daje obywatelom szerokie prawo dostępu do dokumentów, danych i decyzji dotyczących środowiska. W praktyce pozwala sprawdzić m.in. inwestycje, emisje, odpady, raporty OOŚ czy decyzje administracyjne.

Na czym polega prawo dostępu do informacji o środowisku?

Każdy obywatel ma prawo wystąpić o udostępnienie informacji dotyczących środowiska i jego ochrony. Co istotne — nie trzeba wykazywać interesu prawnego ani tłumaczyć, po co dana informacja jest potrzebna.

Prawo to wynika z ustawy OOŚ oraz z przepisów unijnych i Konwencji z Aarhus dotyczącej dostępu społeczeństwa do informacji środowiskowej.

W praktyce można uzyskać informacje dotyczące m.in.:

• decyzji środowiskowych,
• raportów oddziaływania na środowisko,
• emisji do powietrza,
• gospodarki odpadami,
• hałasu i odorów,
• stanu wód i gleby,
• planowanych inwestycji,
• kontroli środowiskowych,
• pozwoleń i zezwoleń środowiskowych,
• awarii i zagrożeń dla środowiska.

Do jakich urzędów można składać wnioski?

Wnioski składa się do organu posiadającego daną informację. W zależności od rodzaju sprawy mogą to być:

• wójt, burmistrz lub prezydent miasta,
• starostwo powiatowe,
• urząd marszałkowski,
• regionalna dyrekcja ochrony środowiska (RDOŚ),
• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ),
• WIOŚ lub GIOŚ,
• Wody Polskie,
• urzędy morskie,
• ministerstwa i organy centralne,
• inne organy prowadzące postępowania środowiskowe.

Przykładowo:

• decyzji środowiskowej dla inwestycji lokalnej najczęściej szuka się w gminie,
• dokumentacji Natura 2000 — w RDOŚ,
• wyników kontroli środowiskowych — w WIOŚ,
• pozwoleń odpadowych — w starostwie lub urzędzie marszałkowskim.

Jak wygląda złożenie wniosku?

Wniosek można złożyć:

• pisemnie,
• elektronicznie,
• przez ePUAP,
• e-mailem,
• ustnie — jeśli informacja może być udostępniona od razu.

W większości przypadków nie ma urzędowego formularza. Wniosek powinien jednak zawierać:

• dane wnioskodawcy,
• wskazanie żądanej informacji,
• preferowaną formę udostępnienia,
• adres do odpowiedzi.

Im bardziej precyzyjny opis dokumentu lub sprawy, tym łatwiej urząd odnajdzie informacje.

Jak urząd udziela odpowiedzi?

Organ może:

• udostępnić dokumenty,
• umożliwić wgląd do akt,
• przesłać skany lub kopie,
• udostępnić dane elektronicznie,
• odmówić udostępnienia — w określonych przypadkach.

Informacje mogą być przekazywane:

• w formie papierowej,
• na nośniku elektronicznym,
• e-mailem,
• przez systemy teleinformatyczne.

Terminy odpowiedzi

Co do zasady urząd powinien udzielić odpowiedzi:

• bez zbędnej zwłoki,
• najpóźniej w ciągu 1 miesiąca od otrzymania wniosku.

W sprawach szczególnie skomplikowanych termin może zostać wydłużony do 2 miesięcy. Organ musi jednak poinformować o przyczynach opóźnienia.

W praktyce najdłużej trwają sprawy obejmujące obszerne raporty OOŚ, archiwalne dokumentacje lub duże postępowania inwestycyjne.

Czy urząd może odmówić?

Tak, ale tylko w określonych przypadkach przewidzianych ustawą.

Odmowa może dotyczyć np.:

• tajemnicy przedsiębiorstwa,
• danych osobowych,
• bezpieczeństwa publicznego,
• informacji objętych ochroną ustawową,
• dokumentów będących w trakcie opracowania.

Odmowa następuje w drodze decyzji administracyjnej, od której można się odwołać.

Udział obywatela w postępowaniach środowiskowych

Ustawa daje również możliwość aktywnego udziału w postępowaniach dotyczących inwestycji oddziałujących na środowisko.

Obywatel może:

• składać uwagi i wnioski,
• uczestniczyć w konsultacjach społecznych,
• przeglądać raporty OOŚ,
• zapoznawać się z aktami sprawy,
• monitorować przebieg postępowania.

Dotyczy to m.in. inwestycji:

• odpadowych,
• przemysłowych,
• drogowych,
• energetycznych,
• logistycznych,
• portowych i infrastrukturalnych.

Dlaczego ustawa OOŚ ma tak duże znaczenie?

Ustawa OOŚ jest jednym z fundamentów transparentności środowiskowej w Polsce. Pozwala obywatelom kontrolować działania administracji i inwestorów oraz daje realny wpływ na postępowania dotyczące środowiska.

W praktyce to właśnie dzięki tej ustawie mieszkańcy mogą dowiedzieć się, co powstaje w ich okolicy, jakie emisje planuje inwestor, jak wygląda raport środowiskowy i jakie decyzje wydają urzędy. Opracowanie redakcyjne.