Międzynarodowe podstawy regulacji ODS – jak rozporządzenie UE wpisuje się w globalny system ochrony atmosfery

Rozporządzenie (UE) 2024/590 nie jest odrębną inicjatywą legislacyjną, lecz elementem globalnego systemu ochrony warstwy ozonowej i klimatu. Jego fundamentem są międzynarodowe porozumienia środowiskowe, które od lat 80. XX wieku stopniowo eliminują substancje niszczące ozon. UE pełni w tym systemie rolę jednego z najbardziej ambitnych regulatorów.

Dlaczego regulacje ODS mają charakter globalny

Substancje zubożające warstwę ozonową nie są problemem lokalnym. Po emisji mogą przemieszczać się w atmosferze przez wiele lat. Dlatego regulacje muszą mieć charakter międzynarodowy. Bez globalnej współpracy doszłoby do tzw. efektu ucieczki regulacyjnej, czyli przenoszenia produkcji do krajów o słabszych przepisach.

Protokół Montrealski – fundament systemu

Najważniejszym aktem międzynarodowym jest Protokół Montrealski z 1987 roku. Jego główne założenia to:

• eliminacja CFC,
• ograniczenie halonów,
• kontrola HCFC,
• system harmonogramów eliminacji,
• współpraca technologiczna.

Protokół Montrealski jest uznawany za jeden z najbardziej skutecznych traktatów środowiskowych w historii.

Znaczenie dla prawa UE

Regulacje UE dotyczące ODS są bezpośrednią implementacją zobowiązań wynikających z Protokołu Montrealskiego. UE zazwyczaj:

• wprowadza regulacje szybciej,
• stosuje bardziej rygorystyczne limity,
• ogranicza więcej zastosowań.

Można powiedzieć, że UE często idzie krok dalej niż minimalne wymogi międzynarodowe.

Poprawka z Kigali

Kolejnym ważnym elementem jest poprawka z Kigali (2016). Dotyczy ona:

• ograniczenia HFC,
• powiązania ochrony ozonu z klimatem,
• redukcji substancji o wysokim GWP.

Choć HFC nie niszczą ozonu, mają duży wpływ na klimat. Dlatego system ODS i F-gazów jest dziś traktowany łącznie.

Powiązania z polityką klimatyczną ONZ

System ODS jest także powiązany z:

• UNFCCC,
• Porozumieniem paryskim,
• IPCC,
• SDG ONZ.

Ochrona ozonu i ochrona klimatu są dziś traktowane jako element jednego systemu.

Powiązania z regulacjami F-gazów

Rozporządzenie ODS funkcjonuje równolegle z regulacjami dotyczącymi F-gazów. Oba systemy:

• stosują podobne mechanizmy kontroli,
• wykorzystują systemy licencyjne,
• wprowadzają harmonogramy eliminacji,
• promują alternatywy technologiczne.

To efekt integracji polityki klimatycznej i środowiskowej.

Znaczenie dla globalnego handlu

System międzynarodowy reguluje również handel. Obejmuje to:

• kontrolę eksportu,
• system licencji,
• zakaz handlu z krajami spoza systemu,
• współpracę organów celnych.

To ogranicza powstawanie „czarnych rynków” ODS.

Mechanizmy wsparcia dla krajów rozwijających się

Protokół Montrealski przewiduje także mechanizmy wsparcia. Obejmują one:

• fundusze technologiczne,
• transfer technologii,
• programy modernizacji.

UE jest jednym z głównych uczestników tych programów.

Znaczenie dla przedsiębiorstw

Dla firm oznacza to, że regulacje ODS nie są tylko prawem UE. Są elementem globalnego systemu. Dlatego przedsiębiorstwa działające międzynarodowo muszą uwzględniać:

• regulacje UE,
• regulacje krajowe,
• regulacje międzynarodowe.

Trend globalny

Trend jest jednoznaczny:

• pełna eliminacja ODS,
• ograniczenie substancji klimatycznych,
• transformacja technologiczna.

System ODS jest często wskazywany jako model dla innych regulacji środowiskowych.

Podsumowanie

Rozporządzenie UE 2024/590 jest elementem globalnej architektury ochrony atmosfery. Jego podstawą są traktaty międzynarodowe, które od kilkudziesięciu lat stopniowo eliminują substancje niszczące ozon. UE pełni w tym systemie rolę lidera regulacyjnego, przyspieszając wdrażanie rozwiązań globalnych. Opracowanie redakcyjne.