Struktura Europejskiej Normalizacji: Jak powstają normy PN-EN i PN-EN ISO?
Normy techniczne są fundamentem jednolitego rynku, zapewniając jakość, bezpieczeństwo i interoperacyjność produktów oraz usług. W Europie proces tworzenia tych standardów jest precyzyjnie uregulowany, a kluczową rolę odgrywają trzy organizacje. Zrozumienie ich wzajemnych relacji jest niezbędne do właściwego odczytywania oznaczeń takich jak PN-EN czy PN-EN ISO.
Trzy Filarowe Organizacje Normalizacyjne (ESO)
Europejski System Normalizacji (European Standardization System, ESS) opiera się na działaniach trzech niezależnych Europejskich Organizacji Normalizacyjnych (European Standardization Organizations, ESO):
- CEN (European Committee for Standardization) Europejski Komitet Normalizacyjny odpowiada za normalizację w większości sektorów przemysłu, z wyłączeniem elektrotechniki i telekomunikacji (np. systemy zarządzania, budownictwo, mechanika, chemia). Jego normy oznaczane są skrótem EN.
- CENELEC (European Committee for Electrotechnical Standardization) Odpowiedzialny za normalizację w dziedzinie elektrotechniki i elektroniki. Jego normy również są oznaczane skrótem EN.
- ETSI (European Telecommunications Standards Institute) Odpowiada za standardy w dziedzinie telekomunikacji (np. GSM, 5G).
CEN, CENELEC i ETSI są niezależnymi stowarzyszeniami non-profit, które ściśle współpracują z Komisją Europejską, realizując jej zlecenia (mandaty) na opracowanie norm zharmonizowanych.
Relacja z Unią Europejską: Mandaty i Domniemanie Zgodności
CEN i pozostałe ESO nie podlegają Unii Europejskiej, ale są jej kluczowym partnerem strategicznym. Współpraca ta opiera się na tzw. Nowym Podejściu (New Legislative Framework, NLF):
- Zlecenia (Mandaty): Komisja Europejska zleca ESO (np. CEN) opracowanie norm technicznych, które mają szczegółowo opisywać, jak spełnić ogólne wymagania prawne zawarte w unijnych dyrektywach i rozporządzeniach (np. dyrektywa niskonapięciowa, dyrektywa zabawkowa).
- Normy zharmonizowane: Normy opracowane na podstawie tych mandatów to normy zharmonizowane.
- Domniemanie Zgodności: Po opublikowaniu odniesienia do takiej normy w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, jej stosowanie jest dobrowolne. Jednak zastosowanie normy zharmonizowanej daje domniemanie zgodności – oznacza to, że produkt lub usługa spełniają zasadnicze wymagania prawne UE.
Rola Norm Międzynarodowych (ISO)
Europejski System Normalizacji ma obowiązek jak najczęściej włączać standardy globalne do swojego systemu. Właśnie w tym miejscu pojawia się Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO – International Organization for Standardization).
CEN często przyjmuje istniejące normy ISO, nadając im status normy europejskiej. Ten mechanizm prowadzi do najbardziej złożonych, ale i najbardziej rozpoznawalnych oznaczeń:
| Oznaczenie | Znaczenie | Pochodzenie |
|---|---|---|
| EN [numer] | Norma opracowana przez CEN lub CENELEC. | Europejskie (EN) |
| EN ISO [numer] | Norma międzynarodowa (ISO) przyjęta jako norma europejska (EN). | Międzynarodowe (ISO) |
Polski Wymiar Normalizacji (PKN)
Polska jest częścią tego systemu poprzez Polski Komitet Normalizacyjny (PKN), który jest jedynym krajowym członkiem CEN, CENELEC i ISO.
Gdy norma europejska (EN) trafia do Polski, musi zostać przetłumaczona i przyjęta jako Polska Norma (PN). Stąd pełne oznaczenia, które widzimy w dokumentach i na produktach:
- PN-EN [numer]: Polska Norma wprowadzająca europejską normę EN (np. PN-EN 1090 – norma dotycząca konstrukcji stalowych).
- PN-EN ISO [numer]: Polska Norma wprowadzająca normę międzynarodową (ISO), która wcześniej została przyjęta jako norma europejska (EN) (np. PN-EN ISO 9001 – systemy zarządzania jakością).
- PN-ISO [numer]: Polska Norma wprowadzająca normę międzynarodową (ISO), która nie została przyjęta jako europejska norma EN.
Zatem oznaczenie PN-EN ISO to gwarancja, że dana norma jest identyczna na poziomie polskim, europejskim i międzynarodowym, stanowiąc uniwersalny język dla przemysłu i handlu.