Planowanie przestrzenne i lokalizacja zakładów SEVESO – bezpieczeństwo zaczyna się na mapie
Zanim pojawi się fabryka, musi pojawić się plan. SEVESO III przypomina, że najgroźniejsze awarie to te, które można było przewidzieć już przy kreśleniu granic działki.
Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) wprowadza wymóg uwzględniania zagrożeń przemysłowych już na etapie planowania przestrzennego. Oznacza to, że decyzje o lokalizacji zakładów, osiedli mieszkaniowych czy szkół nie mogą być podejmowane w oderwaniu od ryzyka związanego z sąsiedztwem substancji niebezpiecznych.
1. Integracja planowania z bezpieczeństwem
Państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić, by polityka zagospodarowania przestrzennego uwzględniała:
- cel ograniczenia skutków awarii przemysłowych,
- odległości bezpieczeństwa między zakładami SEVESO a obiektami wrażliwymi (np. szkołami, szpitalami, osiedlami),
- możliwość reagowania i ewakuacji ludności.
W Polsce te zasady realizuje się poprzez decyzje środowiskowe oraz zapisy w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (MPZP).
2. Analiza ryzyka lokalizacyjnego
Przy każdej nowej inwestycji przemysłowej o podwyższonym ryzyku wymagane jest przeprowadzenie analizy ryzyka. Dokument ten ocenia m.in.:
- prawdopodobieństwo wystąpienia awarii,
- możliwy zasięg skutków,
- oddziaływanie na ludność i środowisko,
- dostępność dróg ewakuacyjnych i systemów ratowniczych.
3. Konsultacje i współpraca między organami
Dyrektywa nakłada obowiązek współpracy między organami odpowiedzialnymi za planowanie, ochronę środowiska i bezpieczeństwo. W praktyce oznacza to, że decyzje lokalizacyjne muszą być uzgadniane z:
- PSP – w zakresie ochrony przeciwpożarowej,
- WIOŚ – pod kątem ryzyka środowiskowego,
- RDOŚ – w kwestiach ochrony przyrody.
Dzięki temu unika się sytuacji, w których osiedle mieszkaniowe powstaje tuż obok magazynu chemikaliów.
4. Zmiany w istniejącej zabudowie
SEVESO III obejmuje również modernizację i rozbudowę istniejących zakładów. Każda taka zmiana musi być oceniona pod kątem wpływu na bezpieczeństwo otoczenia. W przypadku zwiększenia ryzyka – konieczna jest aktualizacja planów awaryjnych i informowanie społeczeństwa.
5. Wymiar transgraniczny
Dyrektywa przewiduje również sytuacje, gdy skutki awarii mogą dotyczyć sąsiednich państw. Wtedy planowanie przestrzenne musi być koordynowane ponad granicami – zgodnie z Konwencją z Espoo o transgranicznym oddziaływaniu na środowisko.
Podsumowanie
SEVESO III uczy, że bezpieczeństwo nie zaczyna się od gaśnicy, lecz od kreślarskiego stołu. Mądre planowanie przestrzenne pozwala uniknąć konfliktów między przemysłem a mieszkańcami i buduje podstawy zrównoważonego rozwoju opartego na wiedzy i odpowiedzialności. Opracowanie redakcyjne.