Raport EMTER 2021 – fundament unijnego monitoringu środowiskowego żeglugi

EMTER 2021 to pierwsza w historii wspólna publikacja EEA i EMSA, która w sposób systemowy opisała wpływ transportu morskiego na środowisko w całej Unii Europejskiej. Raport ustanowił standardy, na których później oparto edycję EMTER 2025.

Czym jest EMTER 2021?

European Maritime Transport Environmental Report 2021 to pierwszy kompleksowy raport środowiskowy dotyczący żeglugi morskiej w UE. Dokument przedstawia wpływ sektora na klimat, jakość powietrza, ekosystemy morskie oraz bezpieczeństwo środowiskowe. Powstał jako wspólne opracowanie dwóch unijnych agencji:

• European Environment Agency (EEA) – agencji ds. środowiska,
• European Maritime Safety Agency (EMSA) – agencji ds. bezpieczeństwa żeglugi.

Cel i znaczenie pierwszej edycji

Raport EMTER 2021 miał zbudować podstawowy obraz środowiskowych oddziaływań żeglugi morskiej i stworzyć jednolitą metodykę ich monitorowania. Najważniejsze cele dokumentu obejmują:

• opisanie emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczeń powietrza ze statków,
• ocenę wpływu transportu morskiego na ekosystemy, w tym hałasu podwodnego i gatunków inwazyjnych,
• analizę technologii paliwowych i efektywności floty,
• wsparcie instytucji UE w tworzeniu regulacji (m.in. przygotowanie gruntu pod objęcie żeglugi EU ETS).

EMTER 2021 był dokumentem otwierającym cykl i do dziś stanowi punkt odniesienia dla dalszych analiz sektora.

Zakres tematyczny raportu

Raport obejmuje szeroki katalog zagadnień środowiskowych, które mają kluczowe znaczenie dla sektora morskiego:

• Emisje gazów cieplarnianych – CO₂, metanu (CH₄) i podtlenku azotu (N₂O),
• Emisje zanieczyszczeń powietrza – NOₓ, SOₓ, pyłów i sadzy,
• Paliwa i efektywność energetyczna – od HFO i MGO po LNG i paliwa alternatywne,
• Wpływ na ekosystemy morskie – w tym hałas podwodny i introdukcja gatunków inwazyjnych,
• Odpady i incydenty środowiskowe – awarie, zrzuty, wycieki substancji niebezpiecznych,
• Bezpieczeństwo żeglugi – statystyki, ryzyka i analiza trendów.

Dane źródłowe wykorzystane w EMTER 2021

Raport bazuje na danych z wielu systemów europejskich i globalnych. Kluczowe źródła to:

• EU MRV (Monitoring, Reporting, Verification) – obowiązkowe raporty emisji CO₂ statków >5000 GT,
• THETIS-MRV – baza EMSA agregująca dane armatorów,
• AIS (Automatic Identification System) – dane o pozycjach, prędkościach i trasach jednostek,
• Eurostat – infrastruktura, handel i tonaż przewozów,
• Inwentaryzacje emisji EEA oraz EDGAR,
• dane rejestrowe administracji morskich państw członkowskich.

Metodyka obliczeń i analiz

Emisje CO₂

Obliczenia opierają się na danych MRV, gdzie emisje wylicza się według wzoru:

zużycie paliwa × współczynnik emisji CO₂

Uwzględnia się typ statku, moc silników, czas w morzu i w porcie oraz rodzaj paliwa.

Emisje metanu i innych GHG

W 2021 r. nie raportowano bezpośrednio CH₄, dlatego użyto modeli zależnych od:

• typu paliwa (szczególnie LNG),
• rodzaju i generacji silników,
• parametrów eksploatacyjnych jednostek.

Emisje zanieczyszczeń powietrza

Oparte na modelach emisji z inwentaryzacji EEA oraz danych AIS dotyczących prędkości i mocy silników.

Hałas podwodny i inne oddziaływania

Podwodny hałas modelowano na podstawie:

• natężenia ruchu,
• typów jednostek,
• charakterystyk akustycznych poszczególnych statków.

Dodatkowo analizowano wprowadzanie gatunków inwazyjnych, odpady ze statków oraz incydenty środowiskowe.

Dlaczego EMTER 2021 jest ważny?

Był to pierwszy dokument, który zebrał w jednym miejscu rozproszone dane o emisjach, paliwach i oddziaływaniach żeglugi. Raport:

• zdefiniował standardy stosowane później w EMTER 2025,
• dostarczył podstaw do projektowania polityki klimatycznej,
• wyznaczył metodologię stałego monitoringu sektora,
• po raz pierwszy przedstawił kompletny obraz środowiskowego wpływu żeglugi w UE.

Opracowanie redakcyjne.