Linie do recyklingu świetlówek i lamp LED – odzysk szkła, aluminium, luminoforu, rtęci, diod LED

Źródła powstawania odpadu

• Zużyte świetlówki liniowe, kompaktowe oraz lampy rtęciowe z oświetlenia przemysłowego, biurowego i domowego.
• Moduły i oprawy LED z systemów oświetleniowych ulicznych, halowych i mieszkaniowych.
• Odpady produkcyjne z fabryk źródeł światła (testy jakości, wadliwe serie).
• Sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE) zawierający źródła światła – np. monitory, projektory.

Zagrożenia i niebezpieczeństwa (EHS)

• Obecność rtęci w świetlówkach – silnie toksyczna, wymaga hermetyzacji procesów i instalacji odzysku par rtęci.
• Ryzyko uwalniania proszku luminoforowego, zawierającego związki metali ziem rzadkich (np. europ, terb) i metali ciężkich.
• Emisja pyłów szklanych podczas kruszenia – zagrożenie mechaniczne i inhalacyjne.
• W przypadku LED – obecność komponentów elektronicznych i polimerów, które przy niewłaściwej obróbce mogą wydzielać toksyczne opary.

Etapy przerobu

1. Przyjęcie i magazynowanie – segregacja źródeł światła według typu (świetlówki, LED, lampy wyładowcze).
2. Demontaż wstępny – oddzielenie opraw, stateczników, elementów elektronicznych.
3. Kruszenie w atmosferze kontrolowanej – zamknięte młyny i separatory z podciśnieniem, z systemem filtracji par rtęci.
4. Separacja mechaniczna – oddzielanie frakcji szklanej, metalowej i proszku luminoforowego.
5. Odzysk par rtęci – kondensacja i oczyszczanie rtęci w instalacjach podciśnieniowych.
6. Recykling frakcji LED – demontaż i odzysk diod, aluminium z radiatorów, płyt PCB.

Typowe maszyny i węzły linii

• Hermetyczne linie kruszące z filtrami węglowymi i HEPA.
• Separatory pneumatyczne i magnetyczne do frakcji metalicznych.
• Systemy kondensacji i destylacji rtęci.
• Linie demontażu modułów LED i odzysku PCB.
• Prasy do formowania czystej frakcji aluminiowej.

Odzyskiwane składniki, pierwiastki i związki

• Szkło – do ponownego przetopu w hutach szkła technicznego.
• Aluminium – z oprawek, radiatorów i obudów.
• Proszek luminoforowy – źródło metali ziem rzadkich (Eu, Tb, Y).
• Rtęć – oczyszczona i przechowywana zgodnie z przepisami ADR.
• Komponenty LED – diody, złoto i srebro z połączeń lutowanych.

Energochłonność i emisje – orientacyjne benchmarki

• Energochłonność: 150–300 kWh/t odpadów – zależnie od stopnia automatyzacji i technologii odzysku rtęci.
• Emisje: kontrolowane – głównie pary rtęci (wchwytywane w filtrach węglowych) i pyły szklane.
• Odpady wtórne: zanieczyszczone filtry węglowe i HEPA, wymagające unieszkodliwienia jako odpady niebezpieczne.

Skala strumienia – Europa i Polska

• Europa: ok. 120–150 tys. ton/rok zużytych źródeł światła.
• Polska: ok. 6–8 tys. ton/rok, z czego większość to świetlówki kompaktowe i liniowe.

Specyfikacja referencyjna linii

Wydajność	0,5–3 t/h
Sekwencja	Segregacja → Demontaż → Kruszenie hermetyczne → Separacja → Odzysk rtęci → Recykling LED
Odzysk (typowo)	Szkło 80–90%, aluminium 5–8%, luminofor 1–2%, rtęć 0,1–0,2%, komponenty LED 1–2%
EHS	Pełna hermetyzacja procesów, filtracja HEPA + węglowa, kontrola emisji rtęci