Linie do recyklingu statków – technologie demontażu i odzysku surowców

Źródła powstawania odpadu:

• Statki wycofane z eksploatacji po 25–40 latach użytkowania (tankowce, masowce, kontenerowce, jednostki pasażerskie).
• Jednostki uszkodzone w wyniku wypadków morskich lub katastrof technicznych.
• Elementy konstrukcyjne i wyposażenie wymieniane w trakcie modernizacji lub napraw dokowych.
• Odpady z produkcji stoczniowej – fragmenty kadłubów, sekcje stalowe, złom metalowy.

Zagrożenia i aspekty bezpieczeństwa (EHS):

• Obecność substancji niebezpiecznych: azbest, PCB, farby przeciwporostowe zawierające metale ciężkie (cyna, ołów, miedź).
• Resztki paliw, olejów i innych substancji ropopochodnych w zbiornikach i instalacjach.
• Ryzyko wypadków przy cięciu i demontażu konstrukcji stalowych o dużych gabarytach.
• Emisja pyłów metalicznych, gazów spawalniczych i oparów podczas obróbki cieplnej.

Etapy przerobu:

• Przygotowanie jednostki – usunięcie materiałów niebezpiecznych, oczyszczenie zbiorników, zabezpieczenie instalacji.
• Demontaż mechaniczny – rozdzielanie sekcji kadłuba, cięcie elementów stalowych przy użyciu palników i pił taśmowych.
• Segregacja materiałowa – wydzielanie stali, metali nieżelaznych, kabli, tworzyw sztucznych i wyposażenia wnętrz.
• Obróbka wtórna – cięcie i rozdrabnianie złomu, przygotowanie do transportu do hut i zakładów przetwórczych.
• Utylizacja i recykling odpadów niebezpiecznych (azbest, oleje, PCB) w instalacjach wyspecjalizowanych.

Typowe maszyny i urządzenia:

• Suwnice bramowe i dźwigi do manipulacji dużymi fragmentami kadłuba.
• Palniki tlenowe i plazmowe do cięcia konstrukcji stalowych.
• Prasy złomowe i nożyce hydrauliczne do obróbki wtórnej złomu.
• Separatory magnetyczne i wiroprądowe do sortowania metali.
• Instalacje do oczyszczania i neutralizacji substancji ropopochodnych.

Odzyskiwane składniki:

• Stal konstrukcyjna – stanowiąca nawet 70–80% masy jednostki.
• Metale nieżelazne – miedź, aluminium, mosiądz (z instalacji elektrycznych, wyposażenia i maszynowni).
• Tworzywa sztuczne i kompozyty – częściowo poddawane recyklingowi materiałowemu lub energetycznemu.
• Elementy wyposażenia – możliwość ponownego wykorzystania lub sprzedaży wtórnej.

Zużycie energii i emisje:

• Procesy cięcia i demontażu konstrukcji stalowych charakteryzują się wysoką pracochłonnością i zużyciem energii elektrycznej oraz gazów technicznych.
• Przetwarzanie stali złomowej wymaga ok. 60–70% mniej energii niż produkcja stali pierwotnej z rudy żelaza.
• Emisje obejmują pyły, tlenki azotu, tlenki siarki oraz zanieczyszczenia organiczne – wymagane są systemy filtracji i monitoringu środowiskowego.

Skala strumienia – Europa i Polska:

• Światowo co roku wycofywanych z eksploatacji jest ponad 700 statków, co odpowiada milionom ton stali i innych surowców wtórnych.
• Europa posiada ograniczoną liczbę wyspecjalizowanych zakładów recyklingu statków spełniających normy UE (rozporządzenie nr 1257/2013).
• W Polsce proces recyklingu jednostek prowadzony jest głównie w ramach sektora stoczniowego i obejmuje głównie mniejsze jednostki oraz okręty wojskowe.

Specyfikacja referencyjna linii (przykład):

• Wydajność: od kilku do kilkunastu tysięcy ton złomu stalowego rocznie w zależności od wielkości zakładu.
• Sekwencja: Oczyszczenie jednostki → Demontaż sekcji → Cięcie i rozdrabnianie → Segregacja materiałowa → Przetop stali i metali nieżelaznych → Utylizacja odpadów niebezpiecznych.
• Odzysk: stal 70–80%, metale nieżelazne 5–10%, pozostałe frakcje (tworzywa, kompozyty, wyposażenie) 10–20%.
• EHS: szczegółowe procedury w zakresie usuwania azbestu, PCB i substancji ropopochodnych, systemy odpylania i neutralizacji odpadów ciekłych.