Linie do recyklingu kineskopów (CRT) – przegląd technologiczny
Źródła powstawania odpadu
- Zużyte monitory komputerowe CRT, telewizory kineskopowe, ekrany przemysłowe – wycofane z użytkowania z powodu awarii, wymiany na technologię LCD/LED lub zużycia.
- Odpady z magazynów i punktów zbiórki ZSEE (Zużyty Sprzęt Elektryczny i Elektroniczny).
- Niesprzedane partie z magazynów dystrybucyjnych oraz odpady poprodukcyjne z linii montażowych (historyczne).
Zagrożenia i niebezpieczeństwa (EHS)
- Szkło ołowiowe – w stożkowej części kineskopu zawiera 20–25% PbO, toksyczne przy pyleniu.
- Luminofor – na wewnętrznej powierzchni ekranu, może zawierać związki baru, cynku, itru, a dawniej kadmu.
- Metale ciężkie – ołów, antymon, stront; możliwa obecność rtęci w przełącznikach i obwodach.
- Implozja – kineskopy są próżniowe, ryzyko gwałtownego rozprężenia i rozprysku szkła.
- Pyły toksyczne – powstające przy mechanicznym kruszeniu lub cięciu szkła.
Etapy przerobu
- Przyjęcie i sortowanie – kontrola typu kineskopu, separacja z obudów z tworzyw sztucznych i metalu.
- Demontaż obudowy – usunięcie plastikowych paneli, głośników, okablowania, płyt PCB.
- Odcinanie cewek odchylających i jarzma – odzysk miedzi i ferrytów.
- Oddzielanie bańki przedniej od stożkowej:
- Cięcie diamentową tarczą lub metoda drutu grzewczego.
- Metody cięcia wodą pod ciśnieniem z dodatkiem ścierniwa – redukcja pylenia.
- Usuwanie luminoforu – odkurzacze przemysłowe z filtrami HEPA, płukanie wodne z obiegiem zamkniętym.
- Rozdrabnianie i separacja szkła – szkło ołowiowe i bez ołowiu obrabiane osobno.
- Doczyszczanie i odzysk – metale z obudów i płyt, przetwarzanie luminoforu, sprzedaż szkła do hut (szkło ołowiowe do ekranowania promieniowania, szkło bez ołowiu do nowych wyrobów szklanych).
Typowe maszyny i węzły linii
- Stoły demontażowe z odciągiem pyłów i filtracją HEPA.
- Urządzenia do separacji jarzma i cewek odchylających.
- Systemy cięcia bańki kineskopu (diamentowe tarcze, druty oporowe, cięcie wodne).
- Komory do czyszczenia luminoforu z filtracją wielostopniową.
- Młyny i kruszarki do szkła z zabudową pyłoszczelną.
- Separatory magnetyczne i wiroprądowe (ECS) do odzysku metali z obudów.
- Systemy zamkniętego obiegu wody do płukania szkła i luminoforu.
Odzyskiwane składniki, pierwiastki i związki
- Szkło ołowiowe (PbO 20–25%) – do ponownego użycia w ochronie radiologicznej lub przetopie technicznym.
- Szkło bez ołowiu – do produkcji opakowań szklanych lub włókien szklanych.
- Miedź – z cewek odchylających, przewodów i jarzm.
- Stal – z obudów i ram konstrukcyjnych.
- Luminofor – odzysk związków baru, cynku, itru, możliwe zastosowanie w przemyśle chemicznym.
Energochłonność i emisje – orientacyjne benchmarki
- Energochłonność: 60–100 kWh/t urządzeń (demontaż, separacja szkła, odciągi pyłów).
- Emisje: pyły ołowiowe i fosforowe – wymagane systemy HEPA i filtracja mokra; brak emisji gazów cieplarnianych w procesie mechanicznym.
- Odpady stałe – osady luminoforowe, zanieczyszczone ścierniwo, zużyte filtry.
Skala strumienia – Europa i Polska
- Europa: szacunkowo 150–200 tys. ton rocznie odpadów CRT – malejący trend z powodu wycofania tej technologii.
- Polska: ok. 5–8 tys. ton/rok, głównie z magazynów i zalegających zbiorów ZSEE.
Specyfikacja referencyjna linii
| Wydajność | 100–250 szt./h (monitory) lub 2–5 t/h (wsad masowy) |
| Sekwencja | Demontaż obudów → Usuwanie cewek → Cięcie bańki → Usuwanie luminoforu → Separacja szkła → Segregacja metali |
| Odzysk (typowo) | Szkło ołowiowe 40–50%, szkło bez ołowiu 40–45%, metale 5–10%, luminofor <1% |
| EHS | Pełna zabudowa pyłoszczelna, filtry HEPA, odciągi miejscowe, zabezpieczenia przed implozją |