Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)

Definicja i charakterystyka ogólna

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD) jest międzyrządową organizacją międzynarodową o charakterze ekonomiczno-politycznym, powstałą w 1961 roku z przekształcenia Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC). Jej zasadniczym celem jest wspieranie wzrostu gospodarczego, podnoszenie poziomu życia obywateli oraz koordynacja i harmonizacja polityk publicznych państw członkowskich. Siedziba OECD mieści się w Paryżu (Château de la Muette).

Geneza i rozwój historyczny

OECD wywodzi się z powołanej w 1948 roku OEEC, która miała na celu administrowanie pomocą w ramach Planu Marshalla oraz koordynację odbudowy powojennej Europy. Wraz z rozwojem współpracy transatlantyckiej i rosnącą potrzebą globalnej koordynacji gospodarczej, państwa członkowskie podjęły decyzję o utworzeniu szerszej organizacji. Konwencja o OECD została podpisana 14 grudnia 1960 roku w Paryżu, a weszła w życie 30 września 1961 roku. Od tego czasu OECD stopniowo rozszerzała zakres swojego oddziaływania oraz liczbę członków, stając się jednym z głównych forów konsultacyjnych w sprawach gospodarczych i społecznych o charakterze globalnym.

Zakres działalności

OECD prowadzi badania, opracowuje raporty oraz rekomendacje w takich dziedzinach jak:

• ekonomia i finanse publiczne,
• polityka podatkowa i walka z unikaniem opodatkowania (program BEPS),
• edukacja (w tym międzynarodowe badanie PISA),
• rynek pracy, polityka społeczna i zdrowotna,
• ochrona środowiska, transformacja energetyczna i zrównoważony rozwój,
• innowacje, cyfryzacja i handel międzynarodowy.

OECD nie posiada uprawnień prawnie wiążących w zakresie egzekwowania przyjmowanych standardów, jednak jej rekomendacje i opracowania stanowią istotny punkt odniesienia dla państw członkowskich oraz instytucji międzynarodowych.

Dokonania i znaczenie

Do najważniejszych osiągnięć OECD zalicza się:

• opracowanie i wdrożenie Programu Międzynarodowej Oceny Umiejętności Uczniów (PISA), który od 2000 roku umożliwia porównywanie jakości systemów edukacyjnych,
• inicjatywy w zakresie przeciwdziałania erozji podstawy podatkowej i przenoszeniu zysków (Base Erosion and Profit Shifting – BEPS), realizowane wspólnie z Grupą G20,
• Konwencję OECD w sprawie zwalczania przekupstwa zagranicznych funkcjonariuszy publicznych,
• publikację regularnych przeglądów gospodarczych (Economic Surveys) oraz obszernych baz danych statystycznych, stanowiących jedno z podstawowych źródeł porównań międzynarodowych.

Członkostwo i struktura

OECD zrzesza obecnie 38 państw członkowskich, głównie z Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz regionu Azji i Pacyfiku. Do najważniejszych członków należą m.in. Stany Zjednoczone, Japonia, Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Kanada oraz Polska (od 1996 roku). Ponadto OECD współpracuje z ponad 100 państwami partnerskimi w ramach programów tematycznych i regionalnych. Pod względem potencjału gospodarczego, państwa członkowskie odpowiadają za około połowę światowego produktu krajowego brutto (szacunki z 2021 roku wskazują na ~46%).

Znaczenie globalne

OECD pełni rolę forum wymiany doświadczeń, analiz porównawczych oraz wypracowywania dobrych praktyk w zakresie polityk publicznych. Jej wpływ widoczny jest w kształtowaniu standardów międzynarodowych dotyczących podatków, ładu korporacyjnego, polityki edukacyjnej czy działań prośrodowiskowych. Organizacja, mimo braku charakteru decyzyjnego w sensie prawnym, posiada istotne znaczenie opiniotwórcze oraz eksperckie, co czyni ją jednym z kluczowych aktorów w globalnym systemie zarządzania gospodarczego.