Regeneracja olejów odpadowych (R9) — wymagania BAT wg BREF WT

Drugie życie dla oleju? Owszem. Zamiast „przerobić na dym”, da się go odmłodzić do bazy olejowej. Chemia, nie magia.

Regeneracja olejów odpadowych (np. przepracowanych olejów smarowych) to proces odzysku R9 realizowany w instalacjach objętych BREF WT (Waste Treatment). Celem jest uzyskanie frakcji bazowych nadających się do produkcji nowych olejów i innych produktów, przy minimalizacji emisji i odpadów wtórnych.

Zakres procesów (typowa linia technologiczna)

1. Przyjęcie i wstępne przygotowanie wsadu: kontrola jakości (chlor, PCB, woda), homogenizacja, filtracja wstępna.
2. Odwadnianie i odgazowanie: separacja wody, lekki stripping parą/azotem; odzysk lekkich frakcji.
3. Destylacja próżniowa: rozdział na frakcje (lekka, średnia, ciężka) + flash; minimalizacja termicznego koksowania.
4. Oczyszczanie frakcji:
   • Odkwaszanie/odasfaltowanie (solvent deasphalting, gliny aktywne/ziemie bielące),
   • Hydrorafinacja (HDS/HYD) dla ograniczenia siarki, azotu, wielopierścieniowych WWA, poprawa barwy i stabilności.
5. Wykończenie produktu: filtracja dokładna, dodatki antyutleniające, magazynowanie w jakości „base oil”.
6. Gospodarka mediami: oczyszczanie ścieków olejowych, neutralizacja, odzysk rozpuszczalników (jeśli użyte), oczyszczanie gazów (RTO/adsorpcja).

Kluczowe techniki BAT (skrót)

• Kontrola wsadu: system kwalifikacji dostaw (Cl, PCB, woda, metale), segregacja „out of spec”.
• Hermetyzacja i VOC: zamknięte układy, floating roofs/VRU na zbiornikach, LDAR, kondensacja par, RTO/RCO gdy potrzeba.
• Destylacja high-vac: niskie T, wysoka próżnia, krótki czas przebywania (thin-film/wiped-film) — mniej koksu, lepsza baza.
• Oczyszczanie frakcji: adsorpcja na ziemiach bielących, glinach, węgiel aktywny; w aplikacjach premium — hydrorafinacja.
• Wody i ścieki: separacja oleju (DAF), koagulacja/flokulacja, stripping, biologiczne doczyszczanie; obiegi zamknięte gdzie możliwe.
• Odpady wtórne: minimalizacja i odzysk z acid tars/bleaching clays, destylatów odpadowych, ciężkich pozostałości (np. paliwa technologiczne).
• Energia (ENE): odzysk ciepła z kolumn (wymienniki, rekuperacja), izolacje, VFD na pompach, monitoring kWh/t.
• Magazynowanie (EFS): szczelne place i odwodnienia, wanny wychwytowe, kontrola spływów z opadów.

Emisje i BATAELs (w zarysie)

• Powietrze: VOC/TOC, zapachy; poziomy wg WT dla instalacji hermetycznych z oczyszczaniem gazów (adsorpcja/utlenianie). Dodatkowo NO_x, CO – z palenisk pomocniczych.
• Woda/ściek: oleje i tłuszcze, zawiesina, ChZT/TOC, metale (np. Zn), pH – zgodnie z WT/CWW po pełnym ciągu: separacja → chemia → bio.
• Hałas/odor: ograniczanie emisji nieuporządkowanych (zamknięte hale, podciśnienie, biofiltry/adsorbery przy punktach newralgicznych).

Monitoring i zarządzanie

• EMS + plan zapobiegania awariom: HAZOP/LOPA dla destylacji próżniowych i hydrorafinacji, ATEX, strefy Ex, detekcja gazów.
• Program LDAR (zawory, kołnierze, pompy) i kontrole integralności zbiorników.
• Bilans masy (olej-in vs. produkty/out-of-spec/straty), wskaźniki energii i wody.
• Monitoring ścieków: on-line (pH, przewodność, O&G) + okresowe pełne pakiety.

Typowe produkty i ich jakość

• Oleje bazowe: frakcje odpowiadające grupom I/II (zależnie od głębokości oczyszczania), barwa i stabilność oksydacyjna po hydrorafinacji.
• Frakcje lekkie: komponenty paliw technologicznych/rozpuszczalników (po doczyszczeniu).
• Pozostałości ciężkie: paliwo procesowe lub komponent do dalszej obróbki; minimalizacja zawartości metali/siarki.

Odpady wtórne i ich zagospodarowanie

• Szlamy/ziemie bielące: odsączanie, odzysk oleju, stabilizacja; jeśli spełniają kryteria — odzysk energetyczny pod kontrolą.
• Wody zanieczyszczone: wydzielenie oleju → WT/CWW.
• Koks/zwęglenia: minimalizacja przez kontrolę temperatur; bezpieczne usuwanie zgodnie z przepisami.

Pozwolenie zintegrowane — na co zwrócić uwagę

• Powiązanie warunków emisji z konkluzjami BAT WT oraz wymaganiami CWW/EFS (jeśli dotyczy).
• Określenie procedur odbioru wsadu (w tym „czarne listy”: PCB, wysokie Cl, woda > X%).
• Wymogi LDAR, hermetyzacji, reżimu magazynowania, systemów ppoż. i retencji pożarowej.
• Monitoring: zakres, częstotliwość, metody referencyjne; woda: O&G, ChZT/TOC, zawiesina; powietrze: VOC/TOC, zapachy.

Wskaźniki efektywności (przykładowe KPI)

• Uzysk baz olejowych [% mas.] = (bazy / wsad) × 100 (typowo 70–85% w zależności od jakości wsadu i ciągu technologicznego).
• Zużycie energii [kWh/t wsadu] i para [kg/t] — cel: trend spadkowy (ENE).
• VOC fugit. [kg/t] — cel: redukcja rok do roku (LDAR + VRU).
• O&G w ściekach [mg/l] po oczyszczaniu — utrzymanie poniżej poziomów z pozwolenia.

Najczęstsze błędy (i jak ich uniknąć)

• Brak selekcji wsadu → skoki jakości, koksowanie. Remedium: rygor kontroli dostaw.
• Otwarte operacje przy rozładunku i mieszaniu → VOC/odory. Remedium: hermetyzacja + VRU.
• Niedoszacowane ścieki olejowe → przekroczenia. Remedium: DAF + chemia + bio, separacja strumieni.
• Brak retencji pożarowej → ryzyko środowiskowe. Remedium: zbiorniki retencyjne, separatory, plany awaryjne.

Słowniczek mini

R9 — odzysk przez powtórne rafinowanie/regenerację; VRU — odzysk oparów; LDAR — program wykrywania i naprawy wycieków; WWA — wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.

Dlaczego to ważne?

Regeneracja to najwyższa półka recyklingu olejów: oszczędza surowce, obniża emisje i zamyka obieg. A dobrze zrobiona — pachnie sukcesem, nie olejem. Opracowanie redakcyjne.