Urban Mine Platform – Europa policzyła swoją miejską kopalnię.

Baterie, budynki, samochody, turbiny wiatrowe i elektroodpady mogą stać się ważnym źródłem surowców dla europejskiej gospodarki. Projekt FutuRaM stworzył Urban Mine Platform – bazę wiedzy pozwalającą analizować dostępność i możliwość odzysku surowców wtórnych oraz krytycznych w Europie. Prognozy sięgają aż 2050 r.

Czym jest Urban Mine Platform?

Urban Mine Platform to europejska baza danych dotycząca materiałów znajdujących się w produktach i strumieniach odpadów. Platforma została rozwinięta w ramach finansowanego ze środków UE projektu FutuRaM – Future Availability of Raw Materials, który zakończył się w maju 2026 r. Projekt rozwijał wcześniejsze prace ProSUM dotyczące europejskiej „miejskiej kopalni”.

Celem jest odpowiedź na bardzo praktyczne pytanie – jakie surowce Europa już posiada i ile z nich może w przyszłości odzyskać?

To ważna zmiana perspektywy. Zamiast analizować wyłącznie zapotrzebowanie na nowe surowce, można sprawdzić również materiały znajdujące się już w europejskiej gospodarce.

Siedem strumieni europejskiej „kopalni”

Urban Mine Platform obejmuje obecnie siedem kluczowych grup:

• zużyte baterie,
• odpady budowlane i rozbiórkowe,
• turbiny wiatrowe,
• pojazdy wycofane z eksploatacji,
• odpady wydobywcze,
• żużle i popioły,
• zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny.

Dane obejmują UE oraz Islandię, Norwegię, Szwajcarię i Wielką Brytanię. Użytkownik może analizować m.in. ilości produktów wprowadzanych na rynek, zawartość poszczególnych surowców, zasoby materiałowe oraz ilości powstających odpadów. Co ważne, platforma nie pokazuje wyłącznie sytuacji obecnej.

Trzy scenariusze aż do 2050 roku

Urban Mine Platform wykorzystuje trzy scenariusze rozwoju – Business as usual – kontynuacja obecnych trendów, Recovery – poprawa systemów odzysku i Circularity – bardziej zaawansowane przejście do gospodarki o obiegu zamkniętym.

Pozwala to oszacować nie tylko ilość przyszłych odpadów, ale również potencjalną dostępność zawartych w nich surowców.

Z punktu widzenia przedsiębiorstw recyklingowych jest to szczególnie interesujące. Jeżeli wiadomo, jakie produkty trafiają obecnie na rynek i jaka jest ich przeciętna długość życia, można prognozować, kiedy zawarte w nich materiały zaczną pojawiać się w większych ilościach w strumieniu odpadów.

Nawet 5,7 mln ton surowców krytycznych rocznie

Najbardziej interesujące są wyniki dotyczące surowców krytycznych. Według podsumowania projektu poprawa systemów odzysku mogłaby umożliwić Europie odzyskiwanie w 2050 r. około 4,1–5,7 mln ton surowców krytycznych rocznie. W scenariuszu gospodarki o bardziej zamkniętym obiegu mogłoby to odpowiadać nawet 56% importu surowców pierwotnych.

Nie oznacza to oczywiście, że Europa może zrezygnować z tradycyjnego wydobycia czy importu. Pokazuje jednak skalę zasobów, które obecnie są rozproszone w produktach, infrastrukturze i odpadach.

Od mapy odpadów do mapy surowców

Najważniejszą zmianą, jaką pokazuje Urban Mine Platform, może być samo podejście do danych. Tradycyjna gospodarka odpadami pyta ile odpadów powstanie? Urban mining dodaje kolejne pytanie – jakie surowce będą znajdowały się w tych odpadach?

To różnica fundamentalna. Samochód wycofany z eksploatacji można analizować jako określoną masę odpadu albo jako źródło stali, aluminium, miedzi i innych materiałów. Turbinę wiatrową można traktować jako problem przyszłego zagospodarowania albo jako przyszłe źródło surowców. Podobnie jest z bateriami, elektroniką czy budynkami.

Dane mogą zmienić planowanie inwestycji w recykling

Urban Mine Platform jest interesująca nie tylko dla administracji i naukowców. Jeżeli można prognozować ilości poszczególnych materiałów pojawiających się w odpadach do 2050 r., dane mogą wspierać również decyzje dotyczące rozwoju instalacji recyklingowych i technologii odzysku.

Przykładowo rozwój elektromobilności oznacza rosnące zasoby baterii. Rozbudowa energetyki wiatrowej tworzy natomiast zasób materiałów, który po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach zacznie wracać do gospodarki. Podobną analizę można prowadzić dla samochodów, elektroniki czy budynków.

W tym sensie urban mining może pozwalać przewidywać nie tylko ile odpadów powstanie, ale także gdzie mogą pojawić się przyszłe źródła surowców.

Czy możemy stworzyć mapę surowców Polski?

To właśnie tutaj europejska platforma otwiera interesujące pytanie dla polskiego rynku.

Wiemy stosunkowo dużo o ilościach wytwarzanych odpadów. Znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie ile stali, aluminium, miedzi, litu czy innych materiałów znajduje się obecnie w polskich budynkach, samochodach, elektronice, bateriach i infrastrukturze? Jeszcze ciekawsze byłoby określenie, kiedy materiały te będą wracały do gospodarki jako odpady i w jakich regionach będą się pojawiały. Takie informacje mogłyby w przyszłości pomagać planować lokalizację instalacji, moce przerobowe oraz rozwój technologii recyklingowych.

Urban Mine Platform pokazuje, że technicznie takie podejście jest już możliwe.

Urban mining staje się narzędziem polityki surowcowej

Platforma wpisuje się w szerszą zmianę europejskiej polityki – gospodarka odpadami coraz silniej łączy się z bezpieczeństwem dostaw surowców. Szczególne znaczenie mają materiały krytyczne wykorzystywane w transformacji energetycznej, elektromobilności, elektronice i przemyśle. Dlatego odpady zaczynają być analizowane nie tylko jako problem środowiskowy. Są również potencjalnym krajowym i europejskim źródłem materiałów. Urban Mine Platform jest jednym z pierwszych narzędzi pozwalających zobaczyć skalę tego zasobu.

Europa przez dziesięciolecia importowała, przetwarzała i gromadziła ogromne ilości materiałów. Dziś część z nich znajduje się w budynkach, samochodach, bateriach, urządzeniach i infrastrukturze energetycznej. Urban Mine Platform pozwala coraz dokładniej określić, jakie surowce znajdują się w tych zasobach i kiedy mogą ponownie stać się dostępne. To może zmienić sposób myślenia o gospodarce odpadami.

Opracowanie redakcji – źródła: JRC Raw Materials Information System – Urban Mine Platform – główna europejska baza danych dotycząca Urban Mine Platform  JRC/RMIS – Urban Mine Platform; European Circular Economy Stakeholder Platform – FutuRaM project’s Urban Mine Platform; RMIS – Raw materials in vehicles – baza JRC JRC/RMIS – Raw materials in vehicles