ISO 14051–14052 – MFCA, rachunek kosztów przepływu materiałów
Jak zobaczyć odpady i straty jako realny koszt, a nie tylko problem środowiskowy.
Czym jest MFCA?
MFCA (Material Flow Cost Accounting) to metoda rachunkowości środowiskowej opisana w normach ISO 14051 oraz ISO 14052, służąca do analizy przepływów materiałów i energii w procesach organizacji.
Kluczowa idea MFCA jest prosta: odpady to nie tylko problem środowiskowy – to koszt materiału, energii i pracy, który nie tworzy wartości.
Rola norm ISO 14051 i ISO 14052
- ISO 14051 – określa zasady wdrażania MFCA na poziomie organizacji i procesów.
- ISO 14052 – rozszerza MFCA na łańcuch dostaw i współpracę z innymi podmiotami.
Obie normy nie podlegają certyfikacji – są narzędziem wspierającym zarządzanie i doskonalenie procesów.
Miejsce MFCA w systemie ISO 14001
ISO 14001 wymaga ciągłego doskonalenia oraz monitorowania aspektów środowiskowych. MFCA wzmacnia ten obszar, ponieważ:
- ujawnia straty materiałowe i energetyczne,
- łączy dane środowiskowe z kosztami,
- wskazuje obszary o największym potencjale poprawy.
Dzięki MFCA ISO 14001 przestaje być tylko systemem zgodności, a staje się narzędziem optymalizacji procesów.
Podstawowe założenia MFCA
MFCA opiera się na kilku kluczowych zasadach:
- analiza ilościowa przepływów materiałów i energii,
- rozróżnienie produktów pozytywnych i strat,
- przypisanie kosztów zarówno produktom, jak i stratom,
- analiza procesów zamiast pojedynczych operacji.
Co MFCA uznaje za „straty”?
W MFCA strata to każdy materiał lub energia, które:
- nie stają się częścią produktu końcowego,
- powstają jako odpady, ścieki, emisje,
- ulegają rozproszeniu lub nadmiernemu zużyciu.
Straty obejmują nie tylko koszt ich zagospodarowania, ale również koszt zakupu materiałów, energii i pracy.
Struktura kosztów w MFCA
MFCA identyfikuje cztery podstawowe grupy kosztów:
- koszty materiałów,
- koszty energii,
- koszty systemowe (praca, amortyzacja, utrzymanie),
- koszty zagospodarowania odpadów.
Koszty te przypisywane są zarówno produktom, jak i stratom procesowym.
Analiza przepływów materiałów i energii
MFCA wymaga mapowania procesów i określenia:
- ilości materiałów wejściowych,
- ilości produktów użytecznych,
- ilości strat i odpadów,
- zużycia energii w poszczególnych etapach.
Już na tym etapie organizacje często odkrywają, że znaczna część kosztów ukryta jest w stratach.
Praktyczne zastosowanie MFCA
MFCA znajduje zastosowanie m.in. w:
- optymalizacji procesów produkcyjnych,
- ograniczaniu ilości odpadów,
- redukcji zużycia energii i materiałów,
- uzasadnianiu inwestycji doskonalących,
- współpracy z dostawcami w łańcuchu wartości.
Korzyści dla organizacji
Zastosowanie ISO 14051–14052 pozwala:
- obniżyć koszty operacyjne,
- zwiększyć efektywność materiałową,
- ograniczyć ilość odpadów u źródła,
- wzmocnić argumentację ekonomiczną działań środowiskowych,
- realnie wspierać cele ISO 14001.
Powiązanie z innymi normami
MFCA dobrze integruje się z innymi narzędziami:
- ISO 14031 – dostarcza danych ilościowych,
- ISO 14007 – analizuje koszty działań,
- ISO 14008 – wycenia wpływy środowiskowe,
- ISO 14009 – wspiera projektowanie pod obieg materiałów.
Podsumowanie praktyczne
ISO 14051–14052 pokazują, że największy potencjał oszczędności często leży tam, gdzie organizacja widzi tylko odpady. MFCA zamienia straty w dane decyzyjne i pomaga przełożyć cele środowiskowe ISO 14001 na konkretne wyniki operacyjne. Opracowanie redakcyjne.
