16 08 01 – Zużyte katalizatory zawierające złoto, srebro, ren, rod, pallad, iryd lub platynę (z wyłączeniem 16 08 07)
Zużyte katalizatory szlachetne – formalnie odpad, praktycznie chodząca lokata kapitału.
| Kod odpadu (EWC) | 16 08 01 |
| Grupa odpadu | 16 – Odpady nieujęte w innych grupach |
| Podgrupa odpadu | 16 08 – Katalizatory zużyte |
| Definicja odpadu | Zużyte katalizatory zawierające metale szlachetne: złoto, srebro, ren, rod, pallad, iryd lub platynę, pochodzące z procesów przemysłowych, motoryzacyjnych lub laboratoryjnych, które nie spełniają kryteriów odpadu niebezpiecznego (z wyłączeniem 16 08 07*). |
| Przykłady | katalizatory platynowo–rodowo–palladowe z procesów rafineryjnych i petrochemicznych (po oczyszczeniu z substancji niebezpiecznych), przemysłowe katalizatory platynowe stosowane w syntezach organicznych, katalizatory z produkcji kwasu azotowego, kwasu octowego, siloksanów i innych związków chemicznych, nośniki katalityczne z naniesionymi metalami szlachetnymi po wielokrotnej regeneracji, zużyte wkłady katalityczne z linii ochrony środowiska (np. oczyszczania gazów procesowych), po usunięciu skażeń kwalifikujących do 16 08 07*. |
| Charakterystyka | Materiały porowate (nośniki ceramiczne, metalowe lub węglowe) zawierające niewielkie ilości metali szlachetnych w formie nanocząstek lub cienkich warstw. Chemicznie stosunkowo stabilne, o wysokiej wartości surowcowej. Zawartość substancji niebezpiecznych utrzymana poniżej progów kwalifikacji odpadu niebezpiecznego. |
| Parametry fizyko-chemiczne | postać: monolity ceramiczne (plaster miodu), granulaty, pelety, pierścienie, czasem proszek lub ziarno, skład: nośnik (ceramika, metal, węgiel aktywny, zeolit) + śladowe ilości metali szlachetnych, niska rozpuszczalność w wodzie, stabilność termiczna wysoka (materiały projektowane do pracy w wysokich temperaturach), możliwa obecność pozostałości produktów reakcji (np. nagary, osady mineralne). |
| Zagrożenia | zapylenie podczas cięcia, kruszenia i przesypywania – ryzyko zapylenia stanowiska pracy, przy niewłaściwym składowaniu – lokalne oddziaływanie na środowisko (metale w drobnej frakcji pyłowej), ostre krawędzie elementów ceramicznych i metalowych – ryzyko urazów mechanicznych, zagrożenia pożarowe zwykle ograniczone, chyba że występują resztki substancji palnych na nośniku. |
| Wpływ na zdrowie | W normalnych warunkach użytkowania odpady te nie stwarzają wysokiego poziomu zagrożenia toksykologicznego. Głównym ryzykiem jest narażenie na pył mineralny lub włókna ceramiczne podczas mechanicznego przetwarzania. Przy pracach przeładunkowych i przeróbce zaleca się stosowanie ochrony dróg oddechowych, oczu i rąk. |
| Zasady przechowywania | przechowywać w kontenerach, koszach metalowych lub big-bagach, ograniczając pylenie, utrzymywać suche warunki magazynowania, zapewnić utwardzone podłoże i łatwy dostęp dla środków transportu, oznaczyć kod odpadu i – opcjonalnie – orientacyjną zawartość metalu szlachetnego (ułatwia logistykę odzysku), magazynować w sposób zabezpieczający przed kradzieżą (wysoka wartość surowca). |
| Metody transportu | transport w kontenerach zamkniętych lub big-bagach ustawionych stabilnie na paletach, ograniczenie pylenia przy załadunku i rozładunku (zadaszone miejsca, spokojne operacje przeładunkowe), wymagana dokumentacja KPO w systemie BDO, ze względu na wartość – często stosuje się dodatkowe środki zabezpieczenia (plomby, monitoring trasy). |
| Odzysk i unieszkodliwianie | R4 – podstawowy kierunek: odzysk metali (Au, Ag, Re, Rh, Pd, Ir, Pt) w wyspecjalizowanych hutach i zakładach hydrometalurgicznych, R5 – możliwe wykorzystanie pozostałego nośnika mineralnego po odzysku metali (np. jako wypełniacz lub kruszywo techniczne), D9 – obróbka chemiczna lub termiczna poprzedzająca odzysk, jeśli wymaga tego technologia, D5 – składowanie pozostałości po przerobie, po spełnieniu wymagań środowiskowych (zwykle niewielkie ilości). |
| Uwagi technologiczne | przed przekazaniem odpadu do odzysku zalecana jest analiza orientacyjnej zawartości metali szlachetnych (np. fluorescencja rentgenowska – XRF), logistyka powinna minimalizować mieszanie różnych typów katalizatorów – ułatwia to rozliczenie odzysku i poprawia opłacalność, zużyte katalizatory szlachetne rzadko trafiają do unieszkodliwiania bez odzysku – ekonomicznie dominują procesy R4, warto zadbać o umowy z kilkoma odbiorcami – różne technologie odzysku mogą dawać różne warunki handlowe. |
Opracowanie redakcyjne.
