16 08 02* – Zużyte katalizatory zawierające niebezpieczne metale przejściowe lub ich niebezpieczne związki
Charakterystyka, zagrożenia i zasady postępowania z zużytymi katalizatorami zawierającymi metale przejściowe w stężeniach kwalifikujących je jako odpady niebezpieczne.
| Kod odpadu (EWC) | 16 08 02* |
| Grupa odpadu | 16 – Odpady nieujęte w innych grupach |
| Podgrupa odpadu | 16 08 – Katalizatory zużyte |
| Definicja odpadu | Zużyte katalizatory zawierające niebezpieczne metale przejściowe (np. nikiel, kobalt, molibden, wanad, chrom, platynowce) lub ich niebezpieczne związki w ilościach powodujących zakwalifikowanie odpadu jako niebezpieczny. |
| Przykłady | katalizatory wodoroodsiarczania i hydrokrakingu zawierające Ni, Co, Mo, V, katalizatory platynowe, palladowe i rutenowe z procesów chemicznych i petrochemicznych, katalizatory z reaktorów syntez organicznych zawierające toksyczne kompleksy metali przejściowych, katalizatory z instalacji ochrony środowiska, w których doszło do akumulacji metali ciężkich, katalizatory zanieczyszczone związkami niebezpiecznymi (np. wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, związki siarki, chlorowcopochodne). |
| Charakterystyka | Porowate nośniki mineralne lub węglowe (alumina, krzemionka, zeolity, węgiel aktywny) z naniesionymi związkami metali przejściowych. Po zużyciu zawierają podwyższone stężenia metali oraz często produkty rozkładu substancji organicznych. Mogą wykazywać toksyczność, ekotoksyczność oraz właściwości drażniące. |
| Parametry fizyko-chemiczne | postać: granulaty, pelety, pierścienie, plastry, proszki lub ziarna, barwa: od jasnoszarej przez brunatną do niemal czarnej (obecność koksa i osadów), skład: faza mineralna lub węglowa + związki metali przejściowych w formie tlenków, siarczków, kompleksów, nieregularne uziarnienie, skłonność do pylenia przy przesypywaniu, rozpuszczalność w wodzie zwykle mała, natomiast metale mogą przechodzić do roztworu w warunkach kwaśnych. |
| Zagrożenia | ryzyko uwalniania metali ciężkich i ich związków do środowiska, zapylenie – możliwość wdychania cząstek zawierających metale przejściowe, ekotoksyczność przy niekontrolowanym składowaniu, w niektórych przypadkach możliwość reakcji egzotermicznych przy kontakcie z silnymi utleniaczami lub reduktorami, zanieczyszczenie gleby i wód powierzchniowych lub podziemnych przy braku odpowiednich zabezpieczeń. |
| Wpływ na zdrowie | wdychanie pyłów może prowadzić do podrażnień dróg oddechowych oraz efektów przewlekłych (np. przy ekspozycji na nikiel, kobalt, chrom), kontakt ze skórą może skutkować podrażnieniem lub uczuleniem, niektóre metale przejściowe i ich związki wykazują działanie rakotwórcze, neurotoksyczne lub uczulające, ryzyko ogólnoustrojowych skutków zdrowotnych przy długotrwałej ekspozycji zawodowej bez ochrony osobistej. |
| Zasady przechowywania | magazynować w szczelnych, oznakowanych kontenerach, silosach lub big-bagach minimalizujących pylenie, zapewnić utwardzone, najlepiej uszczelnione podłoże i system zbierania ewentualnych wycieków oraz wód opadowych, ograniczyć dostęp osób nieupoważnionych, stosować strefy wydzielone, nie przechowywać razem z odpadami łatwopalnymi lub silnymi reagentami chemicznymi, stosować środki ochrony indywidualnej podczas prac przeładunkowych. |
| Metody transportu | transport w zamkniętych kontenerach lub big-bagach odpornych na uszkodzenia mechaniczne, ograniczanie pylenia podczas załadunku i rozładunku (systemy odpylania, zadaszone stanowiska), w zależności od klasyfikacji szczegółowej – możliwość stosowania wymogów ADR, obowiązkowe prowadzenie dokumentacji KPO i przekazywanie odpadu wyłącznie podmiotom uprawnionym. |
| Odzysk i unieszkodliwianie | R4 – odzysk metali przejściowych w procesach hydrometalurgicznych lub pirometalurgicznych (często główny kierunek), R5 – odzysk składników mineralnych po wcześniejszym usunięciu metali, D9 – obróbka chemiczna (stabilizacja, immobilizacja metali) przed dalszym zagospodarowaniem, D10 – termiczne unieszkodliwianie w przypadku istotnej zawartości związków organicznych, D5 – składowanie końcowych, ustabilizowanych pozostałości w instalacjach przystosowanych do odpadów niebezpiecznych. |
| Uwagi technologiczne | konieczna jest szczegółowa analiza zawartości metali oraz ługowalności przed wyborem metody odzysku lub unieszkodliwiania, zużyte katalizatory często stanowią cenny surowiec wtórny – odzysk metali może istotnie obniżyć koszty gospodarki odpadowej, procesy mechanicznego przygotowania (kruszenie, przesiewanie) wymagają sprawnych systemów odpylania, należy unikać niekontrolowanego mieszania z innymi odpadami, co mogłoby utrudnić późniejszy odzysk metali lub stabilizację. |
Opracowanie redakcyjne.
