Dyrektywa 91/271/EWG – oczyszczanie ścieków komunalnych
Nie widać ich, ale to one codziennie walczą o czystość rzek i jezior. Oczyszczalnie ścieków – cisi bohaterowie Dyrektywy 91/271/EWG, która od ponad 30 lat pilnuje, by z kranów nie płynęły wspomnienia po wczorajszej kawie czy detergentach.
Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczy oczyszczania ścieków komunalnych oraz oczyszczania ścieków z określonych sektorów przemysłu. To jedno z najstarszych i najważniejszych narzędzi polityki wodnej Unii Europejskiej, które znacząco poprawiło stan czystości wód w całej Europie.
1. Cel dyrektywy
Dyrektywa ma na celu ochronę środowiska wodnego przed niekorzystnym wpływem ścieków komunalnych i przemysłowych. Zobowiązuje państwa członkowskie do budowy, modernizacji i eksploatacji oczyszczalni ścieków w miastach i aglomeracjach.
2. Zakres stosowania
Dyrektywa obejmuje:
- ścieki komunalne – z gospodarstw domowych, instytucji i handlu,
- ścieki przemysłowe – z wybranych branż (spożywczej, mleczarskiej, papierniczej itp.),
- osady ściekowe – powstające w procesach oczyszczania.
3. Stopnie oczyszczania
Dyrektywa rozróżnia trzy poziomy oczyszczania ścieków:
- Oczyszczanie podstawowe – usuwanie zawiesin i części organicznych,
- Oczyszczanie wtórne – redukcja zanieczyszczeń biologicznych,
- Oczyszczanie trzeciego stopnia – eliminacja biogenów (azotu, fosforu) i mikrozanieczyszczeń.
4. Terminy wdrożenia
Dyrektywa przewidziała harmonogram osiągnięcia zgodności, zależny od wielkości aglomeracji. Największe miasta (powyżej 150 000 RLM) musiały osiągnąć pełną zgodność już w latach 90., mniejsze – w kolejnych etapach.
5. Osady ściekowe
Oprócz oczyszczania dyrektywa reguluje także zagospodarowanie osadów ściekowych. Promuje ich wykorzystanie w rolnictwie, pod warunkiem spełnienia rygorystycznych norm sanitarnych i metalowych.
6. Monitoring i kontrola
Państwa członkowskie muszą prowadzić monitoring jakości ścieków oczyszczonych i regularnie raportować wyniki Komisji Europejskiej. Dane te trafiają do systemu WISE w ramach sprawozdawczości środowiskowej UE.
7. Wdrożenie w Polsce
W Polsce dyrektywa została wdrożona poprzez:
- Ustawę Prawo wodne i ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,
- Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK),
- modernizację infrastruktury kanalizacyjnej współfinansowaną ze środków UE.
Do 2023 roku zrealizowano ponad 1600 projektów oczyszczalni i ponad 70 000 km sieci kanalizacyjnej.
8. Efekty i wyzwania
Dyrektywa przyczyniła się do:
- redukcji zanieczyszczeń biogennych nawet o 80–90%,
- poprawy jakości wód w rzekach i jeziorach,
- rozwoju nowoczesnych technologii oczyszczania i odzysku energii z osadów.
Wciąż jednak wyzwaniem pozostają mikrozanieczyszczenia farmaceutyczne i rosnące koszty utrzymania infrastruktury.
9. Rewizja i modernizacja dyrektywy
Komisja Europejska przygotowuje aktualizację dyrektywy, dostosowując ją do wymagań gospodarki o obiegu zamkniętym i neutralności klimatycznej. Nowa wersja ma wprowadzić czwarty stopień oczyszczania oraz obowiązki dla producentów leków i kosmetyków w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR).
10. Podsumowanie
Dzięki tej dyrektywie europejskie rzeki naprawdę odetchnęły. To przykład, że nawet niewidoczne rury pod naszymi stopami mogą mieć ogromny wpływ na czystość planety – jeśli tylko prawo i technologia grają do jednej bramki. Opracowanie redakcyjne.