Usuwanie drzew i krzewów oraz opłaty środowiskowe

Usuwanie Drzew i Krzewów oraz Opłaty Środowiskowe: Regulacje, Znaczenie i Podstawy Prawne

Drzewa i krzewy pełnią kluczową rolę w ekosystemach, dostarczając tlenu, filtrując powietrze oraz wspierając bioróżnorodność. Z tego powodu ich usuwanie jest regulowane przepisami, a osoby lub instytucje decydujące się na wycinkę muszą często uzyskać zezwolenie i wnosić opłaty. System ten ma na celu ochronę zieleni i motywowanie do odpowiedzialnego podejścia w zarządzaniu terenami zielonymi.

---

Podstawy Prawne Regulujące Usuwanie Drzew i Opłaty

Głównym aktem prawnym regulującym usuwanie drzew i krzewów w Polsce, a tym samym zasady naliczania opłat, jest Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2023 r. poz. 1336, z późn. zm.).

W szczególności, kluczowe dla zagadnienia wycinki i opłat są:

• Art. 83-89 Ustawy, które określają, kiedy wymagane jest zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu.
• Art. 84-85 Ustawy, które regulują zasady naliczania kar pieniężnych za bezprawną wycinkę. (Warto zaznaczyć, że w wyniku nowelizacji, terminu „opłata środowiskowa” w kontekście wycinki drzew w praktyce używa się obecnie w kontekście tych kar administracyjnych za wycinkę bez zezwolenia lub z jego naruszeniem).
• Rozporządzenie Ministra Środowiska (obecnie: Klimatu i Środowiska) w sprawie stawek opłat (kar) – określa ono konkretne stawki jednostkowe niezbędne do obliczenia wysokości kary.

---

1. Czym są opłaty środowiskowe za usuwanie drzew i krzewów?

Opłaty (a precyzyjniej: kary administracyjne) za usuwanie drzew i krzewów są to sankcje finansowe, które podmioty prywatne lub przedsiębiorstwa muszą uiścić, gdy usuną roślinność bez wymaganego zezwolenia lub naruszając jego warunki.

Celem jest zrekompensowanie strat ekologicznych, jakie mogą powstać w wyniku takiego działania. Wysokość kary zależy od wielu czynników, w tym od gatunku drzewa, jego wielkości (obwodu pnia), a także wartości przyrodniczej.

Cele systemu:

• Ochrona zieleni miejskiej i naturalnej poprzez zniechęcenie do nielegalnej lub nadmiernej wycinki.
• Promowanie nasadzeń kompensacyjnych – zebrane środki mogą być przeznaczone na działania kompensacyjne, takie jak sadzenie nowych drzew.
• Ograniczenie wpływu na klimat i bioróżnorodność – drzewa i krzewy wpływają pozytywnie na jakość powietrza oraz siedliska wielu gatunków.

2. Kiedy wymagane jest zezwolenie (i kiedy naliczane są kary)?

Opłaty (kary) są naliczane w przypadku, gdy wycinka nastąpiła bez wymaganego zezwolenia. W Polsce przepisy przewidują, że zezwolenie na usunięcie (wydawane przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta) nie jest wymagane m.in. gdy:

• Obwód pnia drzewa na wysokości 5 cm nie przekracza określonego limitu (np. 80 cm dla topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego; 65 cm dla kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego; 50 cm dla pozostałych gatunków).
• Drzewa lub krzewy są usuwane w celu przywrócenia gruntu do użytkowania rolniczego.
• Drzewa lub krzewy rosną na nieruchomościach osób fizycznych i ich usunięcie nie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Z kar za usunięcie drzew i krzewów zwolnieni są (czyli nie płacą, jeśli nie popełnili wykroczenia):

• Osoby, które uzyskały zezwolenie (a wycinka jest zgodna z jego warunkami).
• Osoby lub instytucje, których usunięcie drzewa jest zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia na podstawie Ustawy o ochronie przyrody (np. wspomniane limity obwodów dla osób fizycznych).

3. Jak są naliczane kary za usunięcie drzew i krzewów?

Kary za nielegalne usunięcie drzewa lub krzewu są naliczane na podstawie gatunku rośliny i jej wielkości (obwodu pnia na wysokości 130 cm). Drzewa cenne przyrodniczo są objęte wyższymi karami.

Wysokość kary stanowi dwukrotność opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, która mogłaby być naliczona, gdyby wycinka była legalna.

Formuła obliczania opłaty (kary) opiera się na:

Kara = 2 x (obwód pnia na 130 cm)^2 x stawka za 1 cm² obwodu x współczynnik różnicujący dla gatunku

Przykładowo, nielegalne usunięcie dębu o dużej średnicy będzie skutkowało znacznie wyższą karą niż wycinka mniejszej brzozy, ze względu na zastosowanie odpowiednich stawek i współczynników różnicujących.

4. Kogo dotyczy system zezwoleń i kar?

System zezwoleń i sankcji dotyczy szerokiego grona podmiotów:

• Właścicieli prywatnych terenów, którzy usuwają drzewa w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej lub w przypadku naruszenia limitów obwodów.
• Deweloperów i firmy budowlane – realizujących projekty budowlane, wymagające wycinki roślinności pod inwestycję.
• Samorządy lokalne – które prowadzą wycinkę w ramach zarządzania zielenią miejską i rozwoju infrastruktury.

5. Jakie są korzyści z wprowadzenia regulacji?

System zezwoleń i kar odgrywa istotną rolę w ochronie zieleni i środowiska, przynosząc wiele korzyści:

• Zniechęcanie do nadmiernej wycinki – wysokie kary finansowe zniechęcają do nielegalnych działań, zachęcając do rozważenia alternatywnych rozwiązań, takich jak przesadzanie.
• Finansowanie nasadzeń kompensacyjnych – zebrane kary trafiają do budżetu gminy i mogą być przeznaczone na sadzenie nowych drzew i przywracanie zieleni w innych obszarach.
• Ochrona bioróżnorodności – ograniczenie liczby niekontrolowanych wycinek zapobiega utracie siedlisk dla dzikich zwierząt i roślin.

6. Przykłady działań wspierających ochronę zieleni

W obliczu rosnącego zapotrzebowania na tereny pod inwestycje, wiele samorządów i firm stosuje strategie, które minimalizują wycinkę drzew:

• Nasadzenia kompensacyjne – często jako warunek wydania zezwolenia (lub umorzenia kary), nakładany jest obowiązek sadzenia nowych drzew w zamian za te usunięte.
• Programy przesadzania drzew – w przypadku drzew o dużej wartości przyrodniczej, firmy inwestują w ich przesadzanie zamiast wycinki.
• Zieleń miejska – samorządy starają się maksymalnie zachować drzewa i krzewy przy realizacji nowych projektów infrastrukturalnych.

Regulacje dotyczące usuwania drzew i krzewów, oparte na Ustawie o ochronie przyrody, stanowią istotne narzędzie ochrony zieleni, szczególnie w obszarach miejskich i inwestycyjnych. Dzięki nim możliwe jest minimalizowanie nielegalnych wycinek, finansowanie działań kompensacyjnych oraz promowanie odpowiedzialnego podejścia do zarządzania zasobami przyrodniczymi.