CCUS w Wielkiej Brytanii – przykład technologii ochrony klimatu
CCUS (Carbon Capture, Utilisation and Storage) – czyli wychwytywanie, wykorzystanie i składowanie CO₂ – to jeden z filarów brytyjskiej strategii klimatycznej. Wielka Brytania rozwija CCUS w modelu klastrów przemysłowych połączonych wspólną infrastrukturą transportu i magazynowania dwutlenku węgla. Ten kierunek ma szczególne znaczenie dla sektorów, w których emisje są trudne do wyeliminowania wyłącznie poprzez elektryfikację i odnawialne źródła energii.
Czym jest CCUS i po co go wdrażać
CCUS polega na wychwytywaniu CO₂ powstającego w procesach przemysłowych lub energetycznych, następnie jego sprężaniu, transporcie (najczęściej rurociągami) i skierowaniu do trwałego składowania w strukturach geologicznych. W wariancie „U” (utilisation) część CO₂ może zostać wykorzystana w procesach technologicznych, jednak w praktyce kluczowym elementem systemowym jest „S” – storage, czyli długoterminowe magazynowanie.
Największa wartość CCUS ujawnia się w branżach, gdzie emisje wynikają nie tylko ze spalania paliw, ale także z reakcji chemicznych lub specyfiki procesów technologicznych, np. w przemyśle cementowym, chemicznym, rafineryjnym czy w części procesów hutniczych.
Brytyjski model: klastry CCUS zamiast pojedynczych instalacji
Wielka Brytania rozwija CCUS poprzez tworzenie klastrów przemysłowych. W takim podejściu wiele zakładów z jednego regionu korzysta ze wspólnych „autostrad dla CO₂”: infrastruktury zbierania, sprężania, transportu i magazynowania. Dzięki temu koszty jednostkowe spadają, a system łatwiej rozbudowywać o kolejnych emitentów.
W brytyjskim podejściu wyróżnia się klastry uruchamiane wcześniej oraz klastry dołączające w kolejnych etapach:
- HyNet (północno-zachodnia Anglia i północna Walia)
- East Coast Cluster (Teesside i Humber)
- Acorn (północno-wschodnia Szkocja)
- Viking (Humber i Yorkshire)
Założenie strategiczne jest proste: uruchomić infrastrukturę najpierw tam, gdzie istnieje duże skupienie przemysłu, a następnie rozszerzać system o kolejne regiony i źródła CO₂.
Morze Północne jako „magazyn” CO₂
Kluczową przewagą Wielkiej Brytanii jest dostęp do struktur geologicznych w rejonie Morza Północnego oraz do dojrzałej infrastruktury offshore, rozwijanej przez dekady przez sektor ropy i gazu. W praktyce CCUS może wykorzystywać:
- wyczerpane złoża ropy i gazu jako miejsca składowania CO₂,
- istniejące korytarze infrastrukturalne (np. trasy rurociągów),
- wiedzę geologiczną zgromadzoną w czasie eksploatacji złóż.
Dzięki temu inwestycje mogą być prowadzone szybciej, a ryzyka techniczne łatwiej ograniczyć poprzez dane historyczne i doświadczenie operacyjne.
CCUS a dekarbonizacja przemysłu
CCUS nie jest „zamiennikiem” OZE ani sposobem na uniknięcie modernizacji przemysłu. Jest natomiast narzędziem, które pozwala znacząco ograniczać emisje w obszarach trudnych do dekarbonizacji. W praktyce CCUS może:
- zmniejszać emisje procesowe (np. w produkcji cementu),
- obniżać ślad węglowy rafinerii i zakładów chemicznych,
- umożliwiać redukcję emisji tam, gdzie pełna elektryfikacja jest kosztowna lub ograniczona technicznie.
Z perspektywy polityki klimatycznej jest to szczególnie ważne, bo przemysł ciężki w wielu krajach odpowiada za znaczną część emisji, a jednocześnie ma długie cykle inwestycyjne.
Powiązanie CCUS z wodorem
W Wielkiej Brytanii CCUS jest również łączony z produkcją wodoru, w szczególności w modelu tzw. „niebieskiego wodoru”, gdzie wodór wytwarza się z gazu ziemnego, a powstający CO₂ jest wychwytywany i magazynowany. Takie podejście jest traktowane jako rozwiązanie przejściowe lub uzupełniające – równolegle do rozwoju „zielonego wodoru” wytwarzanego z energii odnawialnej.
Ograniczenia i ryzyka: dlaczego CCUS nie jest „jednym przyciskiem”
CCUS znajduje się w fazie intensywnego wdrażania, ale nie jest technologią, która samodzielnie rozwiąże problem emisji. Największe wyzwania obejmują:
- tempo przygotowania i certyfikacji kolejnych magazynów geologicznych,
- koszty inwestycji w infrastrukturę transportu i składowania,
- konieczność równoległego rozwoju OZE, sieci, magazynowania energii i zmian w przemyśle,
- spór społeczny: część środowisk krytykuje CCUS jako technologię „odkładania problemu”.
W praktyce CCUS ma sens tylko wtedy, gdy jest elementem spójnego miksu działań: redukcji emisji u źródła, efektywności energetycznej, rozwoju OZE i modernizacji przemysłu.
Dlaczego przykład UK jest ważny
Brytyjski model pokazuje, że CCUS najszybciej rozwija się tam, gdzie spełnione są trzy warunki: istnieje duże skupienie przemysłu, jest dostęp do infrastruktury i występuje odpowiedni potencjał geologiczny do trwałego składowania CO₂. Połączenie tych elementów pozwala budować „kręgosłup” systemu CCUS, który następnie można rozbudowywać o kolejnych uczestników.
Z punktu widzenia ochrony klimatu CCUS w Wielkiej Brytanii jest przykładem podejścia infrastrukturalnego: zamiast pojedynczych, odizolowanych instalacji tworzy się sieć, która może obsłużyć wiele źródeł emisji i stać się stałym elementem systemu energetyczno-przemysłowego. Opracowanie redakcyjne.
