ISO 14009:2020 – cyrkulacja materiałów w projektowaniu i rozwoju
ISO 14009:2020 pokazuje, jak w praktyce włączyć myślenie o obiegu materiałów do projektowania i rozwoju wyrobów, usług oraz procesów. Norma łączy system zarządzania środowiskowego z ideą gospodarki o obiegu zamkniętym – bez haseł, za to z logiką procesową.
| Pozycja | Opis |
|---|---|
| Nazwa i zakres | ISO 14009:2020 „Environmental management systems – Guidelines for incorporating material circulation in design and development” zawiera wytyczne dotyczące uwzględniania cyrkulacji materiałów w procesach projektowania i rozwoju. Norma ma charakter wytyczny i nie podlega certyfikacji. Polski odpowiednik PN-EN ISO może, ale nie musi być jeszcze opublikowany – status należy potwierdzić w aktualnym katalogu PKN. |
| Po co jest ta norma | Jej celem jest pomoc organizacjom w ograniczaniu zużycia zasobów pierwotnych poprzez lepsze projektowanie: wydłużanie życia produktów, ułatwienie naprawy, ponownego użycia, regeneracji i recyklingu. ISO 14009 przesuwa uwagę z „zarządzania odpadami” na „zarządzanie materiałami”. |
| Cyrkulacja materiałów – co to znaczy | W ujęciu normy cyrkulacja materiałów obejmuje m.in.: ponowne użycie wyrobów lub ich elementów, naprawę, modernizację i regenerację, recykling materiałowy, projektowanie pod demontaż, ograniczanie strat materiałowych w cyklu życia. |
| Powiązanie z ISO 14001 | ISO 14009 wspiera ISO 14001 w obszarach: planowania działań środowiskowych, identyfikacji aspektów środowiskowych związanych z materiałami, ustalania celów i programów dotyczących zasobów, doskonalenia wyników środowiskowych w długim horyzoncie. Norma działa jako „nakładka projektowa” na EMS. |
| Zakres cyklu życia | Norma zaleca analizę decyzji projektowych w całym cyklu życia, w tym: dobór materiałów i komponentów, procesy produkcyjne, logistykę i dystrybucję, użytkowanie i serwis, koniec życia produktu. |
| Typowe obszary decyzji projektowych | ISO 14009 wskazuje m.in.: ograniczanie liczby materiałów i ich różnorodności, stosowanie materiałów z recyklingu lub odnawialnych, projektowanie połączeń umożliwiających demontaż, unikanie materiałów trudnych do rozdzielenia, wydłużanie trwałości i odporności produktów. |
| Rola zespołów projektowych i zakupów | Norma podkreśla współpracę pomiędzy projektowaniem, zakupami, produkcją i środowiskiem. Decyzje o materiałach i dostawcach mają kluczowe znaczenie dla możliwości cyrkulacji – dlatego nie mogą być podejmowane w oderwaniu od EMS. |
| Monitorowanie i wskaźniki | ISO 14009 zaleca stosowanie wskaźników, takich jak: udział materiałów wtórnych w wyrobach (%), masa materiałów na jednostkę produktu, poziom odzysku materiałów po zakończeniu użytkowania, liczba komponentów nadających się do ponownego użycia. |
| Korzyści z wdrożenia | zmniejszenie zużycia surowców pierwotnych, redukcja kosztów materiałowych w długim okresie, lepsza zgodność z wymaganiami klientów i regulacji, wsparcie strategii gospodarki o obiegu zamkniętym, lepsze przygotowanie na przyszłe wymagania środowiskowe. |
| Najczęstsze błędy, przed którymi ostrzega norma | traktowanie cyrkulacji materiałów wyłącznie jako problemu odpadowego, brak wpływu projektowania na decyzje materiałowe, koncentracja na recyklingu bez zapobiegania stratom, pomijanie etapu użytkowania i serwisu, brak mierników i danych do oceny postępów. |
Opracowanie redakcyjne.
