Najczęstsze błędy podczas oceny aspektów środowiskowych

Ocena aspektów środowiskowych to jedno z najtrudniejszych i najczęściej niepoprawnie wykonywanych zadań w ISO 14001. To tutaj audytorzy znajdują najwięcej niezgodności – i to od niej zależy, czy cały system działa logicznie i skutecznie.

1. Błędne lub sztuczne kryteria oceny istotności

Najczęstszy problem? Kryteria, które nie mają sensu w praktyce. Zbyt ogólne, zbyt skomplikowane albo zerżnięte z gotowego szablonu bez dopasowania.

Przykłady błędów:

• identyczne kryteria dla biura i instalacji chemicznej,
• kryteria, których nikt nie potrafi wyjaśnić,
• skala 1–100 bez logicznego uzasadnienia,
• brak kryterium prawnego.

2. Pomijanie istotnych aspektów

Firmy często koncentrują się na oczywistościach (odpady, energia), a pomijają aspekty krytyczne:

• ryzyko wycieku chemikaliów,
• przestoje i awarie,
• emisje niezorganizowane,
• hałas, wibracje, zapachy,
• aspekty związane z magazynowaniem.

Brakuje też perspektywy „sytuacji awaryjnych”, która w ISO 14001 jest obowiązkowa.

3. Wpisywanie co roku tych samych wyników

Jedna z najpopularniejszych niezgodności: tabela aspektów wygląda tak samo od pięciu lat. Zmieniła się produkcja, surowce, technologia, skala działalności – ale ocena aspektów ani drgnęła.

ISO 14001 wymaga podejścia dynamicznego, a nie corocznego kopiowania tabeli.

4. Brak powiązania aspektów z celami i działaniami

Norma mówi jasno: istotne aspekty → cele → działania → efekty. W wielu organizacjach ten łańcuch w ogóle nie istnieje.

Typowy błąd: organizacja ma istotny aspekt „wysokie zużycie energii”, ale cel środowiskowy brzmi „poprawa wizerunku przedsiębiorstwa”.

5. Źle zdefiniowane aspekty środowiskowe

Aspekt to element działalności, a nie „zużycie prądu w 2024”. Błędy pojawiają się, gdy:

• aspekty opisują skutki („emisje CO₂”), a nie przyczyny („wykorzystanie energii elektrycznej”),
• aspekty są zbyt szczegółowe (np. każdy typ odpadu jako osobny aspekt),
• lub zbyt ogólne (np. „gospodarka odpadami”).

6. Brak uwzględnienia aspektów pośrednich

ISO 14001 wymaga, aby organizacja oceniała również wpływ pośredni – np. transport zewnętrzny, podwykonawców, dostawców, usługi, outsourcing.

W polskich firmach to wciąż najrzadziej identyfikowana grupa aspektów.

7. Ocena „pod normę”, nie pod ryzyko

Firmy często tworzą system wyłącznie pod certyfikację, a nie po to, żeby realnie zarządzać wpływem. Wtedy ocena aspektów jest formalna, a nie praktyczna.

Efekt? System traci sens, a organizacja nie widzi żadnych korzyści.

8. Brak dowodów potwierdzających ocenę

Audytor musi zobaczyć dowody:

• dane pomiarowe,
• rejestry odpadów,
• zużycie energii,
• wyniki pomiarów emisji,
• analizy ryzyka awaryjnego.

Jeżeli ocena istotności powstała „na oko” – audyt to wykryje.

9. Brak powiązania z wymaganiami prawnymi

To największa niezgodność w Polsce. Firmy oceniają aspekt, ale nie sprawdzają, czy w ogóle nie podlega on ustawom, pozwoleniom, limitom, wpisowi do BDO, zgłoszeniu do KOBiZE, decyzjom wodnoprawnym, REACH/CLP.

10. Niedoszacowanie aspektów awaryjnych

Awarie separatora, wyciek paliwa, pożar, awaria instalacji filtracyjnej, wylanie substancji niebezpiecznej – to aspekty, które często dostają zbyt niską ocenę istotności.

ISO 14001 wymaga, by aspekty awaryjne były traktowane z równą powagą, co aspekty normalne.

Ocena aspektów środowiskowych jest sercem ISO 14001. Błędy w tym obszarze powodują, że system traci sens, a audyty zamieniają się w polowanie na niezgodności. Najlepsza praktyka to model „żywych aspektów”: aktualnych, logicznych, opartych na danych i powiązanych z celami.

Opracowanie redakcyjne.