Aspekty środowiskowe w łańcuchu dostaw i usług – podejście cyklu życia (LCA)

ISO 14001 wymaga, aby oprócz aspektów bezpośrednich uwzględniać również wpływy pośrednie — te, które powstają „poza bramą zakładu”, ale wynikają z naszych decyzji, zakupów i usług. To obszar, który w praktyce bywa najtrudniejszy, bo organizacja nie ma pełnej kontroli nad procesami dostawców. Dlatego norma proponuje myślenie w kategoriach cyklu życia (LCA).

1. Czym są aspekty pośrednie?

To wszystkie wpływy na środowisko, na które organizacja nie ma bezpośredniego wpływu operacyjnego, ale może wpływać poprzez decyzje zakupowe, wymagania wobec dostawców i wybór usługodawców.

Przykłady aspektów pośrednich:

• transport zewnętrzny realizowany przez firmy logistyczne,
• wytwarzanie materiałów, półproduktów i surowców,
• usługi utrzymania ruchu, sprzątania, ochrony, cateringu,
• outsourcing IT, magazynowania, mycia pojemników,
• przetwarzanie odpadów przez podmioty zewnętrzne,
• emisje CO₂ związane z zakupem energii (zakup z rynku – tzw. scope 2).

ISO 14001 nie wymaga pełnego LCA typu „od kołyski do grobu”, ale chce, aby firma rozumiała, gdzie w jej łańcuchu wartości powstają kluczowe wpływy środowiskowe.

2. Jak identyfikować aspekty pośrednie?

Najlepszą metodą jest przegląd procesów, w których firma zleca działania innym podmiotom lub korzysta z ich produktów. Typowe źródła aspektów:

• zakupy materiałów i surowców,
• kontrakty na usługi,
• podwykonawstwo,
• zlecenia transportowe,
• produkcja packagingu i komponentów,
• zagospodarowanie odpadów poza zakładem.

3. Jak oceniać znaczenie aspektów pośrednich?

Nie oceniamy ich tak samo jak aspektów bezpośrednich — trzeba uwzględnić stopień kontroli oraz wpływ decyzji zakupowych.

3.1. Kryteria oceny

• Skala wpływu środowiskowego (np. emisje CO₂, zużycie surowców, odpady).
• Zakres kontroli – czy firma może wymagać zmian? Czy może zmienić dostawcę?
• Znaczenie biznesowe – krytyczni dostawcy mogą mieć większą wagę.
• Ryzyka prawne – np. REACH, odpady, transport ADR.
• Postrzeganie interesariuszy – CSR, ślad węglowy, raportowanie ESG.

4. Podejście cyklu życia (LCA) w ISO 14001

LCA w ISO 14001 nie jest pełną analizą matematyczną, jak w normach ISO 14040/14044. W normie 14001 chodzi o:

rozszerzenie myślenia o aspekty poza własny zakład.

4.1. Co powinno zostać uwzględnione?

• pozyskanie surowców,
• produkcja materiałów i komponentów,
• transport i logistyka,
• pakowanie i przechowywanie,
• użytkowanie produktu przez klienta,
• utylizacja, recykling i odzysk.

4.2. Przykłady zastosowania LCA w praktyce

Przykład 1: Firma produkcyjna

Aspekt: zakup stali o wysokim śladzie węglowym.

Działanie: wymaganie deklaracji EPD od dostawców i wybór dostawców o niższej emisji CO₂.

Przykład 2: Firma logistyczna

Aspekt: emisje CO₂ generowane przez podwykonawców.

Działanie: wybór przewoźników z flotą Euro 6 lub elektryczną.

Przykład 3: Firma usługowa

Aspekt: odpady wytwarzane przez firmę sprzątającą.

Działanie: wymagania segregacji odpadów i stosowania środków chemicznych z listy Ecolabel.

5. Aspekty pośrednie a wymagania dla dostawców

ISO 14001 zachęca do stosowania wymagań środowiskowych w łańcuchu dostaw. Przykłady:

• wymaganie certyfikatu ISO 14001 lub równoważnego,
• wymaganie segregacji odpadów przy usługach serwisowych,
• wymaganie stosowania ekologicznych chemikaliów,
• monitorowanie śladu węglowego dostawców,
• wymóg deklaracji środowiskowych (EPD, Carbon Footprint).

6. Zarządzanie aspektami w outsourcingu

Jeśli proces jest przekazany firmie zewnętrznej, organizacja nadal odpowiada za jego wpływ środowiskowy.

Dlatego warto wdrożyć:

• procedurę nadzorowania usługodawców,
• regularne audyty zewnętrzne,
• minimalne wymagania środowiskowe w umowach,
• monitoring kluczowych wskaźników (np. odpady, emisje, zużycie energii).

7. Dokumentowanie aspektów pośrednich

• opis aspektu (np. „transport zewnętrzny – emisje CO₂”),
• informacja o poziomie kontroli (pełna / częściowa / brak),
• ocena istotności według kryteriów,
• wymagania wobec dostawców i ich przestrzeganie,
• dowody – umowy, karty usług, deklaracje środowiskowe, wyniki audytów dostawców.

Aspekty pośrednie są równie ważne jak bezpośrednie, choć trudniejsze do kontrolowania. ISO 14001 wymaga, aby firma rozumiała, jakie wpływy środowiskowe generuje jej łańcuch dostaw oraz gdzie może skutecznie interweniować. Podejście cyklu życia (LCA) pozwala uporządkować ten obszar i logicznie ocenić ryzyka oraz okazje środowiskowe.

Opracowanie redakcyjne.