EU ETS – unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂
EU ETS (European Union Emissions Trading System) to unijny system handlu uprawnieniami do emisji dwutlenku węgla, stanowiący rynkowy mechanizm ograniczania emisji gazów cieplarnianych w największych i najbardziej emisyjnych sektorach gospodarki.
Podstawą działania EU ETS jest zasada „cap and trade”, czyli połączenie limitu emisji z mechanizmem rynkowym. Unia Europejska ustala maksymalny poziom emisji CO₂ dla objętych systemem sektorów, a następnie rozdziela uprawnienia odpowiadające temu limitowi. Każde uprawnienie pozwala na emisję jednej tony dwutlenku węgla.
Całkowita pula dostępnych uprawnień jest stopniowo zmniejszana w kolejnych latach. Oznacza to, że emisja CO₂ staje się coraz bardziej ograniczonym zasobem, a jej koszt rośnie wraz z zaostrzaniem polityki klimatycznej. Mechanizm ten ma wymuszać systematyczne ograniczanie emisji w skali całej Unii.
Uprawnienia do emisji są w dużej części sprzedawane na aukcjach, a w niektórych sektorach częściowo przydzielane bezpłatnie. Rozwiązanie to ma chronić przemysł energochłonny przed gwałtowną utratą konkurencyjności oraz ryzykiem przenoszenia produkcji poza Unię Europejską.
Kluczowym elementem systemu jest handel. Przedsiębiorstwa, które ograniczają emisje poniżej posiadanych uprawnień, mogą sprzedać nadwyżki na rynku. Firmy emitujące więcej muszą dokupić brakujące jednostki. W efekcie powstaje cena CO₂, która stanowi ekonomiczny bodziec do inwestowania w czystsze technologie.
EU ETS obejmuje przede wszystkim energetykę, ciepłownictwo, przemysł energochłonny oraz lotnictwo. W kolejnych etapach system jest rozszerzany o nowe sektory, co zwiększa jego znaczenie jako centralnego narzędzia unijnej polityki klimatycznej.
W przeciwieństwie do podatku węglowego, EU ETS nie narzuca stałej ceny emisji. To rynek decyduje o jej poziomie, a przedsiębiorstwa samodzielnie wybierają strategię: inwestycje w redukcję emisji lub zakup uprawnień. System łączy więc elastyczność rynkową z jasno określonym celem środowiskowym.
EU ETS stał się fundamentem europejskiego podejścia do ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Jego rola wykracza poza sam handel uprawnieniami, wpływając na decyzje inwestycyjne, koszty produkcji oraz kierunek transformacji całej gospodarki Unii Europejskiej.
Opracowanie redakcyjne.
