CBAM – drugi front polityki klimatycznej UE
Mechanizm CBAM stanowi uzupełnienie unijnej polityki klimatycznej i ma zapobiegać przenoszeniu emisji poza Unię Europejską, wyrównując koszty emisji CO₂ między producentami unijnymi a importerami spoza UE.
CBAM, czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji, został zaprojektowany jako odpowiedź na ryzyko ucieczki emisji. Zjawisko to polega na przenoszeniu produkcji do krajów o mniej rygorystycznych regulacjach klimatycznych, co osłabia skuteczność unijnej polityki redukcji emisji.
W praktyce CBAM nakłada na importerów obowiązek uwzględnienia emisji CO₂ związanych z produkcją towarów wprowadzanych na rynek unijny. Koszt ten ma odpowiadać cenie emisji, jaką ponoszą producenci objęci systemem EU ETS, dzięki czemu konkurencja między produktami krajowymi i importowanymi ma odbywać się na zbliżonych warunkach.
Mechanizm obejmuje w pierwszej kolejności sektory najbardziej narażone na ucieczkę emisji, takie jak produkcja stali, cementu, aluminium, nawozów czy energii elektrycznej. Są to branże energochłonne, w których koszt emisji CO₂ stanowi istotny element ceny końcowej produktu.
CBAM pełni podwójną rolę. Z jednej strony chroni unijny przemysł przed nieuczciwą konkurencją ze strony producentów działających w mniej restrykcyjnych systemach regulacyjnych. Z drugiej strony tworzy zachętę dla krajów trzecich do ograniczania emisji oraz wprowadzania własnych mechanizmów cenowych dla CO₂.
Wprowadzenie CBAM oznacza zmianę podejścia do polityki klimatycznej. Unia Europejska przestaje koncentrować się wyłącznie na emisjach generowanych wewnątrz swoich granic i zaczyna uwzględniać ślad węglowy produktów konsumowanych na rynku unijnym, niezależnie od miejsca ich wytworzenia.
Mechanizm ten budzi jednak również kontrowersje. Wskazuje się na jego złożoność administracyjną, ryzyko napięć handlowych oraz potencjalny wpływ na ceny surowców i produktów. CBAM pokazuje, że polityka klimatyczna coraz silniej splata się z polityką handlową i przemysłową.
CBAM można postrzegać jako drugi front polityki klimatycznej UE, uzupełniający EU ETS. O ile system handlu emisjami oddziałuje na producentów wewnątrz Unii, o tyle CBAM rozszerza logikę ceny CO₂ na handel międzynarodowy, wzmacniając spójność całej strategii klimatycznej.
Opracowanie redakcyjne.