Diatomit (ziemia okrzemkowa) jako sorbent

Naturalny, porowaty materiał mineralny o wysokiej chłonności, stosowany do usuwania wycieków, filtracji i oczyszczania cieczy przemysłowych.

1. Pochodzenie geologiczne

Diatomit, nazywany także ziemią okrzemkową, jest lekką skałą osadową pochodzenia organicznego, powstałą z nagromadzenia pancerzyków krzemionkowych okrzemek (jednokomórkowych glonów wodnych). Osady te tworzyły się na dnach zbiorników wodnych w warunkach sprzyjających zachowaniu struktury krzemionkowej. Występowanie diatomitu notuje się m.in. w Europie Środkowej, a w Polsce w kilku lokalizacjach o znaczeniu lokalnym.

2. Skład chemiczny i właściwości

Diatomit zawiera w przeważającej części SiO₂ (krzemionkę amorficzną) – zazwyczaj 80–95%. Pozostałe składniki to głównie Al₂O₃, Fe₂O₃, CaO, MgO oraz woda związana. Cechy charakterystyczne:

• bardzo mała gęstość nasypowa (ok. 0,2–0,5 g/cm³),
• duża powierzchnia właściwa (zwykle 20–65 m²/g),
• porowata struktura kapilarna,
• niepalność i wysoka stabilność chemiczna.

3. Zastosowanie jako sorbent

Dzięki rozwiniętej porowatości diatomit jest skutecznym sorbentem do pochłaniania cieczy przemysłowych, w tym olejów i substancji ropopochodnych. Stosuje się go w:

• usuwaniu skutków wycieków na posadzkach, drogach i placach manewrowych,
• utrzymaniu czystości stanowisk pracy,
• zabezpieczaniu awaryjnych rozlewów w transporcie i magazynowaniu odpadów,
• oczyszczaniu ścieków i cieczy procesowych,
• jako składnik zestawów ratownictwa chemicznego.

4. Parametr chłonności

Chłonność diatomitu zależy od granulacji i rodzaju cieczy. Dla zastosowań środowiskowych i BHP przyjmuje się typowo:

• 0,8–1,2 l cieczy/kg sorbentu – dla olejów, paliw i substancji ropopochodnych,
• 1,5–2,0 l/kg – dla wody i cieczy polarnych (w formach spulchnionych),
• wydajność masowa może osiągać poziom do 100% masy własnej.

Po użyciu diatomit zachowuje formę sypką, co umożliwia jego łatwe zebranie i przekazanie do unieszkodliwienia. Zużyty materiał klasyfikuje się zgodnie z pochłoniętą substancją, najczęściej jako odpad o kodzie 15 02 02* lub 15 02 03*.

5. Inne zastosowania

Oprócz funkcji sorbentu diatomit jest powszechnie stosowany w filtracji (napojów, olejów, wina, piwa), jako wypełniacz do farb i lakierów, nośnik katalizatorów oraz składnik materiałów izolacyjnych.

6. Wymagania i normy

Sorbenty stosowane do usuwania wycieków w zakładach przemysłowych powinny posiadać kartę charakterystyki (SDS) oraz deklarację zgodności z normą PN-EN 15366:2009 dotyczącą sorbentów ciekłych substancji chemicznych. W przypadku stosowania w obszarach ochrony środowiska wymaga się również odporności ogniowej i braku reakcji z pochłanianą substancją.

7. Nazwy handlowe i polscy producenci/dystrybutorzy

Na rynku polskim diatomit występuje pod kilkoma nazwami handlowymi, najczęściej jako „sorbent mineralny”, „ziemia okrzemkowa techniczna” lub „granulat sorpcyjny”. Przykładowe produkty i podmioty obecne na rynku:

• Sorbix D – mineralny sorbent diatomitowy do wycieków olejowych i chemicznych (produkcja/dystrybucja krajowa),
• Ekosorb DM – naturalny sorbent mineralny do zastosowań przemysłowych i drogowych (m.in. firmy z Małopolski i Podkarpacia),
• Diacel / „ziemia okrzemkowa do filtracji i sorpcji” – oferowana w wersjach spożywczych i technicznych, konfekcjonowana w Polsce,
• Absodan Plus – granulat o wysokiej odporności mechanicznej, używany m.in. przez służby drogowe i zakłady komunalne,
• Sorboil Mineral – sorbent mineralny preferowany przy substancjach ropopochodnych, dostępny u krajowych dystrybutorów sprzętu BHP.

Wiele firm działających w segmencie BHP i ochrony środowiska (np. dystrybutorzy sorbentów dla straży pożarnej, firm transportowych i rafineryjnych) sprowadza diatomit z zagranicy (Czechy, Niemcy, Litwa), a następnie pakuje go pod własną marką. Dlatego przy doborze produktu zaleca się sprawdzenie: frakcji, chłonności wyrażonej w l/kg oraz posiadania SDS.

Opracowanie redakcyjne.