Audytor wewnętrzny i audytor zewnętrzny
Definicje
Audytor wewnętrzny Osoba kompetentna, pozostająca w relacji organizacyjnej z jednostką audytowaną (zwykle pracownik lub stały współpracownik), upoważniona do prowadzenia systematycznych, niezależnych i udokumentowanych ocen zgodności oraz skuteczności procesów w ramach organizacji. Celem nadrzędnym jest doskonalenie systemu zarządzania oraz zwiększanie dojrzałości organizacyjnej poprzez identyfikację niezgodności, obserwacji i możliwości doskonalenia.
Audytor zewnętrzny Osoba kompetentna, działająca w charakterze niezależnej strony trzeciej wobec organizacji audytowanej (np. przedstawiciel jednostki certyfikującej, klienta, instytucji regulacyjnej), upoważniona do przeprowadzania formalnych, udokumentowanych ocen zgodności ze zdefiniowanymi kryteriami (normy, przepisy, wymagania kontraktowe), której wyniki mogą stanowić podstawę decyzji o certyfikacji, autoryzacji bądź interwencji nadzorczej.
Zakres i status relacyjny
- Audyt wewnętrzny (1st party) — realizowany „z wewnątrz” organizacji, z zachowaniem bezstronności wobec audytowanych obszarów, ukierunkowany na doskonalenie i zapewnienie zgodności operacyjnej.
- Audyt zewnętrzny (3rd party) — realizowany przez podmiot niezależny, ukierunkowany na bezstronne potwierdzenie spełnienia wymagań referencyjnych (normatywnych, regulacyjnych, kontraktowych) oraz na wydanie rozstrzygnięcia (np. certyfikacyjnego).
Kryteria dystynktywne (porównanie syntetyczne)
| Kryterium | Audytor wewnętrzny | Audytor zewnętrzny |
|---|---|---|
| Status względem organizacji | Powiązanie organizacyjne (pracownik/współpracownik); niezależność funkcjonalna względem badanego procesu | Brak powiązań organizacyjnych; niezależność instytucjonalna (brak konfliktu interesów) |
| Cel prymarny | Zapewnienie zgodności operacyjnej i inicjowanie doskonalenia | Obiektywne potwierdzenie zgodności oraz decyzja (certyfikacja, ocena zgodności, nadzór) |
| Zakres i częstotliwość | Elastyczne; planowane wg ryzyka i celów organizacji; realizowane częściej i bardziej diagnostycznie | Zdeterminowane wymaganiami normatywnymi/umownymi; cykliczne (np. roczne) lub doraźne |
| Rezultat | Raport wewnętrzny: niezgodności, obserwacje, rekomendacje doskonalące; działania korygujące | Raport zewnętrzny: niezgodności i wnioski; decyzja certyfikacyjna/akredytacyjna lub zalecenia nadzorcze |
| Ramowe odniesienia | Wytyczne auditowania systemów zarządzania (np. ISO 19011) oraz regulacje wewnętrzne | Wymagania dla jednostek oceniających zgodność (np. ISO/IEC 17021-1 dla certyfikacji systemów) |
| Percepcja interesariuszy | Wysoka użyteczność dla zarządzania operacyjnego i ciągłego doskonalenia | Wysoka wiarygodność rynkowa i regulacyjna, efekt „pieczęci”/„legitymizacji” |
Uwagi terminologiczne
W literaturze i praktyce stosuje się również kategorię audytu drugiej strony (2nd party), realizowanego przez podmiot pozostający w relacji kontraktowej (np. klient lub dostawca). Jest to forma audytu zewnętrznego motywowana wymaganiami łańcucha dostaw, odrębna od audytu certyfikacyjnego strony trzeciej.
Konkluzja
Obie role są komplementarne: audytor wewnętrzny pełni funkcję instrumentu doskonalenia i samooceny organizacji, zaś audytor zewnętrzny zapewnia niezależną walidację zgodności i legitymizację wyników wobec otoczenia instytucjonalnego.