Dyrektywa 91/676/EWG – ochrona wód przed azotanami z rolnictwa
Nie każda kropla, która spływa z pola, jest niewinna. Dyrektywa 91/676/EWG pilnuje, by europejskie rzeki i jeziora nie zamieniały się w zielone zupy pełne glonów – bo to, co dobre dla pszenicy, nie zawsze dobre dla wody.
Dyrektywa Rady 91/676/EWG z dnia 12 grudnia 1991 r. ma na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. To jeden z filarów unijnej polityki wodnej i rolniczej, wspierający zasady zrównoważonego nawożenia i ochrony gleby.
1. Cel dyrektywy
Dyrektywa ma zapobiegać i ograniczać zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych azotanami pochodzącymi z nawozów naturalnych i mineralnych. Celem końcowym jest redukcja eutrofizacji – czyli nadmiernego wzrostu glonów powodującego spadek jakości wody i niedobór tlenu.
2. Zakres stosowania
Dyrektywa dotyczy wszystkich działań rolniczych, które mogą powodować dopływ związków azotu do wód, w tym:
- stosowania nawozów organicznych i mineralnych,
- gospodarowania obornikiem, gnojowicą i gnojówką,
- utrzymania zwierząt gospodarskich i przechowywania nawozów naturalnych,
- zagospodarowania ścieków rolniczych i wód z mycia sprzętu.
3. Obszary narażone (NVZ)
Państwa członkowskie muszą wyznaczać obszary szczególnie narażone (Nitrate Vulnerable Zones – NVZ), gdzie wody są zanieczyszczone lub zagrożone zanieczyszczeniem azotanami. Na tych terenach obowiązują surowsze zasady nawożenia i przechowywania nawozów.
4. Programy działań
Dla obszarów NVZ państwa opracowują programy działań, które obejmują m.in.:
- limity stosowania azotu z nawozów naturalnych (maks. 170 kg N/ha rocznie),
- okresy, w których nawożenie jest zakazane,
- wymogi dotyczące pojemności zbiorników na gnojowicę i obornik,
- zakaz nawożenia zamarzniętej lub zalanej gleby.
5. Monitoring i raportowanie
Państwa członkowskie są zobowiązane do prowadzenia monitoringu stężeń azotanów w wodach powierzchniowych i podziemnych oraz raportowania wyników co 4 lata Komisji Europejskiej.
6. Wdrożenie w Polsce
W Polsce dyrektywa została wdrożona m.in. przez:
- Program działań mający na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych,
- ustawę Prawo wodne,
- rozporządzenia określające szczegółowe zasady nawożenia i przechowywania nawozów.
Od 2018 r. cały kraj został uznany za obszar szczególnie narażony, co oznacza, że przepisy programu działań obowiązują wszystkich rolników.
7. Znaczenie dyrektywy
Dzięki tej dyrektywie woda w Europie jest coraz mniej „azotowa”, a coraz bardziej pitna. To przykład, jak mądre prawo potrafi pogodzić dwie pozornie sprzeczne rzeczy – intensywne rolnictwo i czyste rzeki.
8. Aktualizacje i powiązania
Dyrektywa jest powiązana z:
- Ramową Dyrektywą Wodną 2000/60/WE,
- Dyrektywą 91/271/EWG o oczyszczaniu ścieków,
- oraz polityką Wspólnej Rolnej (CAP) i zasadą warunkowości środowiskowej.
Współcześnie łączy się ją z działaniami na rzecz rolnictwa regeneratywnego i ochrony gleb.
9. Efekty
W krajach UE obserwuje się spadek stężeń azotanów w wodach gruntowych i poprawę jakości wód powierzchniowych. Zwiększyła się też świadomość ekologiczna rolników i stosowanie technologii precyzyjnego nawożenia.
10. Podsumowanie
Dyrektywa 91/676/EWG to dowód, że nawet nawozy mogą być ekologiczne – o ile stosuje się je z głową. Dzięki niej europejskie pola są bardziej zielone, a rzeki mniej… zielone. Opracowanie redakcyjne.