Dyrektywa 91/271/EWG – oczyszczanie ścieków komunalnych w Unii Europejskiej

Rury pod ulicami rzadko trafiają na pierwsze strony gazet, ale to one są cichymi bohaterami ochrony środowiska. Dyrektywa 91/271/EWG sprawiła, że woda wracająca z naszych domów do natury musi być niemal tak czysta, jak ta, którą pobrano.

Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych jest jednym z najstarszych, a zarazem najbardziej skutecznych aktów prawnych UE w dziedzinie ochrony wód. Jej głównym celem jest ochrona środowiska wodnego przed negatywnymi skutkami odprowadzania nieoczyszczonych ścieków komunalnych i przemysłowych.

1. Zakres stosowania

Dyrektywa obejmuje wszystkie aglomeracje, w których powstają ścieki komunalne, a także wybrane rodzaje ścieków przemysłowych z branż o dużym ładunku zanieczyszczeń (np. spożywczej, mleczarskiej, papierniczej). Określa wymogi dotyczące zbierania, transportu i oczyszczania ścieków przed ich wprowadzeniem do wód powierzchniowych lub gruntowych.

2. Etapy oczyszczania

Dyrektywa definiuje trzy poziomy oczyszczania:

• Oczyszczanie wstępne – usuwanie dużych zanieczyszczeń mechanicznych,
• Oczyszczanie biologiczne (drugiego stopnia) – redukcja związków organicznych (BZT₅ i ChZT),
• Oczyszczanie zaawansowane (trzeciego stopnia) – usuwanie biogenów, zwłaszcza azotu i fosforu.

3. Obowiązki państw członkowskich

Dyrektywa nakłada na państwa UE obowiązek:

• zapewnienia systemów kanalizacyjnych w aglomeracjach powyżej 2000 RLM (równoważnej liczby mieszkańców),
• wyposażenia ich w oczyszczalnie ścieków odpowiedniego poziomu,
• monitorowania jakości ścieków odprowadzanych do środowiska,
• sporządzania raportów z postępów wdrożenia co 2 lata.

4. Obszary wrażliwe

W dyrektywie wprowadzono pojęcie obszarów wrażliwych, czyli takich, w których eutrofizacja stanowi istotne zagrożenie. Na tych obszarach obowiązuje oczyszczanie na poziomie trzecim (usuwanie azotu i fosforu).

5. Postęp wdrożenia w UE

Dzięki dyrektywie znacznie poprawiła się jakość wód w Europie. Obecnie ponad 98% ścieków w krajach UE jest oczyszczanych zgodnie z normami, a większość państw osiągnęła pełną zgodność z wymaganiami.

6. Wdrożenie w Polsce

Polska zobowiązała się do wdrożenia dyrektywy w ramach procesu akcesyjnego do UE. Największe inwestycje w infrastrukturę kanalizacyjną realizowano w ramach Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK). W rezultacie liczba ludności korzystającej z oczyszczalni wzrosła z 60% w 2004 r. do ponad 95% obecnie.

7. Kontrola i sankcje

Komisja Europejska regularnie ocenia realizację dyrektywy. W przypadku stwierdzenia uchybień państwa członkowskie mogą być objęte postępowaniem przed Trybunałem Sprawiedliwości UE, co kilkukrotnie dotyczyło także Polski.

8. Związek z innymi aktami

Dyrektywa 91/271/EWG wspiera realizację celów:

• Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE,
• Dyrektywy azotanowej 91/676/EWG,
• Dyrektywy o standardach jakości środowiska 2008/105/WE.

9. Nowe wyzwania

Obecnie trwają prace nad rewizją dyrektywy, która ma uwzględnić mikrozanieczyszczenia (np. farmaceutyki, mikroplastik) oraz poprawić efektywność energetyczną oczyszczalni.

10. Podsumowanie

Dyrektywa 91/271/EWG to fundament europejskiej cywilizacji kanalizacyjnej – cichy strażnik czystych rzek i mórz. Dzięki niej „czysta woda z kranu” nie kończy się dramatycznie w ściekach, lecz wraca do obiegu w formie bezpiecznej dla środowiska. Opracowanie redakcyjne.