Dyrektywa 91/271/EWG – oczyszczanie ścieków komunalnych

Nie widać ich, ale to one codziennie walczą o czystość rzek i jezior. Oczyszczalnie ścieków – cisi bohaterowie Dyrektywy 91/271/EWG, która od ponad 30 lat pilnuje, by z kranów nie płynęły wspomnienia po wczorajszej kawie czy detergentach.

Dyrektywa Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczy oczyszczania ścieków komunalnych oraz oczyszczania ścieków z określonych sektorów przemysłu. To jedno z najstarszych i najważniejszych narzędzi polityki wodnej Unii Europejskiej, które znacząco poprawiło stan czystości wód w całej Europie.

1. Cel dyrektywy

Dyrektywa ma na celu ochronę środowiska wodnego przed niekorzystnym wpływem ścieków komunalnych i przemysłowych. Zobowiązuje państwa członkowskie do budowy, modernizacji i eksploatacji oczyszczalni ścieków w miastach i aglomeracjach.

2. Zakres stosowania

Dyrektywa obejmuje:

• ścieki komunalne – z gospodarstw domowych, instytucji i handlu,
• ścieki przemysłowe – z wybranych branż (spożywczej, mleczarskiej, papierniczej itp.),
• osady ściekowe – powstające w procesach oczyszczania.

3. Stopnie oczyszczania

Dyrektywa rozróżnia trzy poziomy oczyszczania ścieków:

• Oczyszczanie podstawowe – usuwanie zawiesin i części organicznych,
• Oczyszczanie wtórne – redukcja zanieczyszczeń biologicznych,
• Oczyszczanie trzeciego stopnia – eliminacja biogenów (azotu, fosforu) i mikrozanieczyszczeń.

4. Terminy wdrożenia

Dyrektywa przewidziała harmonogram osiągnięcia zgodności, zależny od wielkości aglomeracji. Największe miasta (powyżej 150 000 RLM) musiały osiągnąć pełną zgodność już w latach 90., mniejsze – w kolejnych etapach.

5. Osady ściekowe

Oprócz oczyszczania dyrektywa reguluje także zagospodarowanie osadów ściekowych. Promuje ich wykorzystanie w rolnictwie, pod warunkiem spełnienia rygorystycznych norm sanitarnych i metalowych.

6. Monitoring i kontrola

Państwa członkowskie muszą prowadzić monitoring jakości ścieków oczyszczonych i regularnie raportować wyniki Komisji Europejskiej. Dane te trafiają do systemu WISE w ramach sprawozdawczości środowiskowej UE.

7. Wdrożenie w Polsce

W Polsce dyrektywa została wdrożona poprzez:

• Ustawę Prawo wodne i ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,
• Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK),
• modernizację infrastruktury kanalizacyjnej współfinansowaną ze środków UE.

Do 2023 roku zrealizowano ponad 1600 projektów oczyszczalni i ponad 70 000 km sieci kanalizacyjnej.

8. Efekty i wyzwania

Dyrektywa przyczyniła się do:

• redukcji zanieczyszczeń biogennych nawet o 80–90%,
• poprawy jakości wód w rzekach i jeziorach,
• rozwoju nowoczesnych technologii oczyszczania i odzysku energii z osadów.

Wciąż jednak wyzwaniem pozostają mikrozanieczyszczenia farmaceutyczne i rosnące koszty utrzymania infrastruktury.

9. Rewizja i modernizacja dyrektywy

Komisja Europejska przygotowuje aktualizację dyrektywy, dostosowując ją do wymagań gospodarki o obiegu zamkniętym i neutralności klimatycznej. Nowa wersja ma wprowadzić czwarty stopień oczyszczania oraz obowiązki dla producentów leków i kosmetyków w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR).

10. Podsumowanie

Dzięki tej dyrektywie europejskie rzeki naprawdę odetchnęły. To przykład, że nawet niewidoczne rury pod naszymi stopami mogą mieć ogromny wpływ na czystość planety – jeśli tylko prawo i technologia grają do jednej bramki. Opracowanie redakcyjne.