Dyrektywa 2008/56/WE – Ramowa Dyrektywa w sprawie strategii morskiej (MSFD)

Morze nie ma głosu, ale Unia Europejska przemówiła w jego imieniu. Dyrektywa 2008/56/WE to plan ratunkowy dla mórz i oceanów – dokument, który przypomina, że nie da się mieć czystych rzek, jeśli kończą się w brudnym Bałtyku.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawia ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki morskiej. To tzw. Ramowa Dyrektywa w sprawie strategii morskiej (Marine Strategy Framework Directive – MSFD), będąca „morskim” odpowiednikiem Ramowej Dyrektywy Wodnej (RDW).

1. Cel dyrektywy

Dyrektywa ma na celu osiągnięcie dobrego stanu środowiska w wodach morskich (Good Environmental Status – GES) najpóźniej do 2020 roku, a obecnie utrzymanie i dalsze jego doskonalenie. Obejmuje to ochronę ekosystemów morskich, zrównoważone wykorzystanie zasobów oraz ograniczanie presji człowieka na morza.

2. Zakres stosowania

MSFD dotyczy wszystkich wód morskich UE, w tym:

• Morza Bałtyckiego,
• Morza Północnego,
• Atlantyku,
• Morza Śródziemnego,
• oraz wód przybrzeżnych powiązanych z RDW.

3. Zasada ekosystemowa

Podstawą dyrektywy jest podejście ekosystemowe, które łączy ochronę środowiska z użytkowaniem morza. Oznacza to, że rybołówstwo, transport, energetyka morska i turystyka muszą działać tak, by nie pogarszać stanu ekosystemów.

4. Elementy strategii morskiej

Każde państwo członkowskie opracowuje strategię morską, obejmującą:

• ocenę stanu środowiska wód morskich,
• określenie dobrego stanu środowiska (GES) dla 11 wskaźników,
• cele środowiskowe i program monitoringu,
• program działań naprawczych.

5. Wskaźniki GES

Dyrektywa definiuje 11 wskaźników dobrego stanu środowiska, m.in.:

• bioróżnorodność,
• gatunki obce inwazyjne,
• eutrofizacja,
• integralność dna morskiego,
• zanieczyszczenia chemiczne i hałas podwodny,
• odpady morskie (marine litter),
• stan populacji ryb komercyjnych.

6. Wdrożenie w Polsce

W Polsce realizację dyrektywy koordynuje Główny Inspektorat Ochrony Środowiska oraz Instytut Morski w Gdańsku. Podstawą prawną jest ustawa Prawo wodne oraz Program działań dla wód morskich. Regularne raporty przesyłane są do Komisji Europejskiej i HELCOM.

7. Monitoring i współpraca międzynarodowa

MSFD wymaga ścisłej współpracy krajów nadmorskich. W przypadku Polski kluczowa jest współpraca w ramach HELCOM (Konwencja Helsińska), obejmująca wszystkie państwa basenu Morza Bałtyckiego.

8. Zanieczyszczenia i odpady morskie

Dyrektywa zobowiązuje do ograniczania plastiku, mikroplastiku i chemikaliów w środowisku morskim. To m.in. na jej podstawie powstała Dyrektywa SUP (2019/904/UE) dotycząca ograniczenia jednorazowych tworzyw sztucznych.

9. Aktualizacje i rewizje

W 2023 r. Komisja Europejska rozpoczęła przegląd skuteczności MSFD, aby lepiej powiązać ją z polityką klimatyczną, ochroną bioróżnorodności (strategia UE do 2030 r.) i celami zerowego zanieczyszczenia (Zero Pollution Action Plan).

10. Podsumowanie

Dyrektywa 2008/56/WE to morskie przedłużenie europejskiej troski o wodę. Bo czysta plaża zaczyna się nie od sprzątania piasku, lecz od dobrego prawa, które chroni całe morze – od mikroskopijnej planktonowej larwy po majestatycznego morświna. Opracowanie redakcyjne.