Dyrektywa 2008/105/WE – normy jakości środowiska w polityce wodnej

Nie wszystko, co rozpuszcza się w wodzie, znika. Dyrektywa 2008/105/WE ma jeden cel – pilnować, by europejskie rzeki, jeziora i morza pozostały czyste jak źródlana łza, mimo że przemysł i rolnictwo lubią „dorzucić swoje trzy krople” chemii.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. wprowadza normy jakości środowiska (EQS) dla substancji zanieczyszczających w ramach Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/WE. Jej celem jest ochrona wód powierzchniowych przed chemicznym skażeniem.

1. Cel dyrektywy

Dyrektywa określa dopuszczalne stężenia substancji chemicznych w wodach, aby chronić zdrowie ludzi i ekosystemy wodne. Ustalono wartości graniczne dla tzw. substancji priorytetowych oraz bardziej niebezpiecznych substancji priorytetowych niebezpiecznych (Priority Hazardous Substances).

2. Lista substancji priorytetowych

Załącznik I dyrektywy obejmuje 33 substancje, m.in.:

• metale ciężkie (kadm, ołów, rtęć, nikiel),
• wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA),
• pestycydy i środki ochrony roślin,
• ftalany, nonylofenole, benzen, PCB, tributylo-cynę (TBT).

Każda z nich ma określony maksymalny poziom dopuszczalny w środowisku wodnym (EQS), zarówno w ujęciu rocznym, jak i chwilowym.

3. Powiązanie z Ramową Dyrektywą Wodną

Dyrektywa 2008/105/WE jest tzw. „dyrektywą córką” RDW i precyzuje, jak mierzyć dobry stan chemiczny wód. W połączeniu z RDW i Dyrektywą 2006/118/WE o wodach podziemnych tworzy pełny system ochrony wód w Unii Europejskiej.

4. Monitoring i raportowanie

Państwa członkowskie muszą prowadzić regularny monitoring wód powierzchniowych i raportować wyniki do Komisji Europejskiej. Wyniki służą do tworzenia map zanieczyszczeń i ocen stanu środowiska wodnego.

5. Działania naprawcze

Jeżeli normy EQS są przekraczane, kraj członkowski musi wdrożyć plan naprawczy, np.:

• modernizację oczyszczalni,
• ograniczenie emisji przemysłowych,
• zakaz stosowania określonych substancji w rolnictwie lub produkcji.

6. Aktualizacje listy substancji

Lista substancji priorytetowych jest okresowo aktualizowana w oparciu o nowe dane naukowe. Największa nowelizacja nastąpiła w 2013 r. (Dyrektywa 2013/39/UE), dodając m.in. farmaceutyki i środki przeciwbólowe, które coraz częściej trafiają do wód.

7. Wdrożenie w Polsce

W Polsce dyrektywę wdrożono poprzez:

• Prawo wodne oraz akty wykonawcze dotyczące oceny stanu chemicznego wód,
• monitoring prowadzony przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska,
• system oceny EQS zintegrowany z planami gospodarowania wodami.

8. Znaczenie dyrektywy

Dzięki dyrektywie 2008/105/WE wiemy, co naprawdę pływa w naszych rzekach i jeziorach. To ona pozwala Unii Europejskiej mówić nie tylko o ilości, ale i jakości wody – bo nie wystarczy, by było jej dużo, musi być też czysta i bezpieczna. Opracowanie redakcyjne.