Dyrektywa SUP – jakie jednorazowe produkty z plastiku są zakazane w UE?

Dyrektywa SUP (2019/904/UE) wprowadziła w całej Unii Europejskiej zakaz wprowadzania na rynek części jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych. Celem jest ograniczenie odpadów morskich i odejście od niepotrzebnego plastiku tam, gdzie można go łatwo zastąpić innymi materiałami.

Zakaz wprowadzania na rynek – co to oznacza w praktyce?

Dyrektywa nie działa „wstecz” – nie nakazuje natychmiastowego wycofania wszystkich istniejących produktów, ale zabrania wprowadzania ich na rynek po określonej dacie. Oznacza to, że producenci, importerzy i dystrybutorzy nie mogą już legalnie sprzedawać nowych partii tych wyrobów w UE.

Lista produktów objętych całkowitym zakazem

Od lipca 2021 r. w całej Unii zakazane jest wprowadzanie na rynek następujących jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych:

• słomki do napojów z plastiku,
• sztućce jednorazowe (noże, widelce, łyżki, pałeczki),
• talerze jednorazowe wykonane z plastiku,
• mieszadełka do napojów,
• patyczki higieniczne (z wyjątkiem wyrobów medycznych),
• pojemniki na żywność z ekspandowanego polistyrenu (EPS), np. „styropianowe” boxy na wynos,
• kubki na napoje z ekspandowanego polistyrenu (EPS), wraz z ich pokrywkami,
• uchwyty do balonów i plastikowe pręciki do balonów,
• produkty z oksydegradowalnych tworzyw sztucznych (plastiki rozpadające się na mikroplastik, a nie ulegające pełnej biodegradacji).

Dlaczego właśnie te produkty?

Analizy odpadów morskich wykazały, że wymienione wyżej produkty stanowią największy odsetek śmieci znajdowanych na plażach i w morzach. Są lekkie, tanie, często używane przez kilka minut, a w środowisku pozostają przez dziesiątki lub setki lat. Dyrektywa SUP koncentruje się więc na tzw. „top 10” zaśmiecających produktów.

Czego zakaz nie obejmuje?

Zakaz nie obejmuje wszystkich produktów z plastiku. Wciąż mogą być wprowadzane na rynek m.in.:

• opakowania wielokrotnego użytku z tworzyw sztucznych,
• butelki na napoje (PET, HDPE itd.) – ale podlegają innym wymaganiom, np. zawartości recyklatu i poziomom zbiórki,
• produkty medyczne i specjalistyczne, gdzie brak jest realnych alternatyw.

Te wyroby są objęte innymi narzędziami regulacyjnymi, takimi jak ROP/EPR, cele recyklingu, wymagania dotyczące projektowania i systemy kaucyjne.

Alternatywy dla zakazanych produktów

W miejsce jednorazowego plastiku dyrektywa SUP promuje:

• produkty wielokrotnego użytku – kubki, sztućce, talerze, pojemniki,
• wyroby z papieru, kartonu, drewna, włókien roślinnych,
• materiały kompostowalne przemysłowo (tam, gdzie ma to sens i istnieje infrastruktura),
• systemy „refill” i „bring your own” – własny kubek, własny pojemnik na wynos.

Skutki zakazu dla rynku

Zakaz jednorazowego plastiku oznacza dla firm:

• konieczność zmiany asortymentu (np. w gastronomii, handlu detalicznym, eventach),
• przejście na alternatywne materiały, które spełniają wymagania sanitarnie i funkcjonalne,
• aktualizację oznakowania, cenników i dokumentacji produktowej,
• wzrost znaczenia ekoprojektowania i marketingu opartego na zrównoważonych rozwiązaniach.

Przykłady wdrożenia w praktyce

Po wejściu w życie dyrektywy SUP coraz częściej widzimy w Polsce i UE:

• drewniane lub papierowe sztućce zamiast plastikowych,
• papierowe słomki lub brak słomek w standardzie,
• pojemniki na wynos z pulpy roślinnej, kartonu lub innych materiałów bez EPS,
• oferty „zniżka za własny kubek” w kawiarniach,
• naczynia wielorazowe na imprezach masowych.

Podsumowanie

Zakaz wybranych jednorazowych produktów z plastiku to najbardziej „widoczny” element Dyrektywy SUP. To sygnał, że era taniego, jednorazowego plastiku do wszystkiego się kończy – a w jego miejsce wchodzą rozwiązania wielokrotnego użytku i materiały bardziej przyjazne środowisku.

Opracowanie redakcyjne.