Dyrektywa SUP (2019/904/UE) – ograniczenie jednorazowych tworzyw sztucznych w Unii Europejskiej
Dyrektywa SUP (Single-Use Plastics Directive, 2019/904/UE) została przyjęta przez Parlament Europejski w czerwcu 2019 roku. Jej celem jest ograniczenie wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, w szczególności na morza i oceany. To kolejny krok w realizacji idei gospodarki o obiegu zamkniętym i element systemu ROP (EPR – Extended Producer Responsibility).
Dlaczego powstała dyrektywa SUP?
W Unii Europejskiej ponad 80% odpadów morskich stanowią produkty z tworzyw sztucznych – głównie jednorazowego użytku. Butelki, sztućce, kubki, słomki i pojemniki z polistyrenu trafiają do środowiska, gdzie rozkładają się przez setki lat. Dyrektywa SUP ma temu zapobiegać, eliminując zbędny plastik i promując alternatywy wielokrotnego użytku.
Podstawa prawna
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko. Państwa członkowskie miały obowiązek wdrożenia przepisów do 3 lipca 2021 r.
Produkty objęte zakazem w całej UE
Od lipca 2021 roku w całej Unii Europejskiej obowiązuje zakaz wprowadzania na rynek następujących jednorazowych produktów z plastiku:
- słomki, mieszadełka do napojów i patyczki higieniczne,
- sztućce i talerze plastikowe,
- styropianowe kubki i pojemniki na żywność,
- uchwyty do balonów i plastikowe pręciki,
- produkty z oksydegradowalnych tworzyw sztucznych.
W zamian promuje się rozwiązania z papieru, drewna, metalu lub materiałów biodegradowalnych.
Ograniczenia i obowiązki dla innych produktów
Nie wszystkie produkty z tworzyw sztucznych zostały objęte zakazem – część z nich podlega dodatkowemu oznakowaniu lub obowiązkom recyklingowym:
- Butelki PET – obowiązek zawartości recyklatu: min. 25% od 2025 r. i 30% od 2030 r.
- Zakrywki i nakrętki – od 2024 r. muszą być trwale przymocowane do butelki.
- Kubki i opakowania – obowiązek informowania konsumentów o zawartości plastiku i możliwościach recyklingu.
System ROP i finansowanie
Dyrektywa SUP jest ściśle powiązana z systemem ROP (EPR – rozszerzonej odpowiedzialności producenta). Producenci wprowadzający produkty objęte dyrektywą są zobowiązani do:
- pokrywania kosztów sprzątania odpadów z przestrzeni publicznej,
- finansowania systemów zbiórki i recyklingu,
- informowania konsumentów o prawidłowym postępowaniu z odpadami,
- osiągania określonych poziomów selektywnej zbiórki (do 90% butelek do 2029 r.).
Wdrożenie dyrektywy w Polsce
Polska wdrożyła przepisy dyrektywy SUP w lipcu 2023 roku poprzez nowelizację ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Wprowadziła ona m.in.:
- zakaz sprzedaży określonych jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych,
- obowiązek pobierania opłat za opakowania jednorazowe (kubki, pojemniki),
- ewidencję produktów i opłat w systemie BDO,
- wymóg stosowania alternatywnych materiałów i promocji produktów wielokrotnego użytku.
Cele i oczekiwane efekty
- ograniczenie zaśmiecania mórz, rzek i terenów publicznych,
- wzrost udziału materiałów biodegradowalnych i odnawialnych,
- zmniejszenie emisji CO₂ z produkcji plastiku,
- wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa,
- wsparcie dla innowacji w sektorze opakowań i gastronomii.
Podsumowanie
Dyrektywa SUP (2019/904/UE) to jeden z najważniejszych elementów unijnej strategii walki z zanieczyszczeniem plastikiem. W połączeniu z systemem ROP / EPR i planowanym systemem kaucyjnym, stanowi fundament nowoczesnej gospodarki odpadowej, w której opakowania stają się zasobem, a nie problemem.
Opracowanie redakcyjne.
