Substancje niebezpieczne objęte Dyrektywą SEVESO III
Nie każda chemia jest zła — ale niektóre jej kombinacje potrafią zmienić spokojny magazyn w miejsce, o którym piszą gazety. SEVESO III dokładnie wskazuje, które substancje wymagają szczególnej ostrożności.
Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) obejmuje zakłady, w których występują określone substancje niebezpieczne – zarówno w postaci czystych chemikaliów, jak i mieszanin. To właśnie ich ilość i właściwości decydują, czy dany zakład kwalifikuje się jako ZZR (zakład o zwiększonym ryzyku) lub ZDR (zakład o dużym ryzyku).
1. Podstawa klasyfikacji
System SEVESO III został dostosowany do rozporządzenia CLP (1272/2008/WE) dotyczącego klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji chemicznych. Oznacza to, że kryteria ryzyka wynikają bezpośrednio z ich właściwości fizycznych, toksykologicznych i ekologicznych.
2. Załącznik I – serce dyrektywy
Lista substancji niebezpiecznych znajduje się w załączniku I i dzieli się na dwie główne części:
- Część 1 – grupy substancji sklasyfikowane według właściwości (np. wybuchowe, utleniające, toksyczne, żrące, niebezpieczne dla środowiska),
- Część 2 – konkretne substancje chemiczne (np. amoniak, chlor, siarkowodór, LPG, acetylen, tlen ciekły, formaldehyd).
Każda z nich ma przypisane progi ilościowe określające granice między statusem ZZR i ZDR.
3. Kategorie zagrożeń
Substancje niebezpieczne objęte SEVESO III dzielą się na kilka głównych kategorii:
- Toksyczne – mogą powodować śmierć lub poważne obrażenia (np. fosgen, cyjanowodór),
- Wybuchowe i utleniające – zdolne do gwałtownych reakcji (np. azotany, nadtlenki organiczne),
- Łatwopalne – gazowe, ciekłe i stałe substancje łatwo zapalające się (np. benzyna, etanol, propan),
- Niebezpieczne dla środowiska – w szczególności toksyczne dla organizmów wodnych (np. pestycydy, oleje mineralne, fenole).
4. Progi ilościowe
Dla każdej substancji określono dwa progi:
- Niższy próg (Lower-tier) – powyżej którego zakład staje się ZZR,
- Wyższy próg (Upper-tier) – powyżej którego zakład staje się ZDR.
Na przykład:
- amoniak – 50 t (ZZR), 200 t (ZDR),
- chlor – 10 t (ZZR), 25 t (ZDR),
- LPG – 50 t (ZZR), 200 t (ZDR).
Te wartości są kluczowe przy planowaniu, audytach i raportowaniu działalności przemysłowej.
5. Substancje pochodne i mieszaniny
Dyrektywa obejmuje również mieszaniny zawierające substancje niebezpieczne, jeśli ich łączna ilość przekracza określony próg. Stosuje się tu tzw. regułę sumowania – uwzględniającą łączny efekt kilku substancji o podobnym działaniu toksycznym lub wybuchowym.
6. Wyłączenia
SEVESO III nie obejmuje m.in.:
- zagrożeń nuklearnych i radioaktywnych,
- substancji w środkach transportu (kolej, droga, morze, powietrze),
- instalacji wojskowych,
- odpadów górniczych i wydobywczych,
- rur przesyłowych i magazynów podziemnych gazu.
Podsumowanie
Nie ma bezpieczeństwa bez wiedzy o substancjach. SEVESO III nie demonizuje chemii – uczy, że każda reakcja ma swoje granice. Świadome zarządzanie magazynami chemikaliów to fundament ochrony życia, zdrowia i środowiska. Opracowanie redakcyjne.