Przyszłość SEVESO III – bezpieczeństwo chemiczne w erze zielonej transformacji
Katastrofy chemiczne nie zniknęły – tylko się zmodernizowały. A razem z nimi modernizuje się też prawo, które ma im zapobiegać.
Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) obowiązuje w całej Unii Europejskiej od 2015 roku, ale jej historia wcale się tu nie kończy. W miarę jak przemysł przechodzi cyfrową i zieloną transformację, Komisja Europejska przygotowuje grunt pod nową generację przepisów SEVESO, dostosowaną do wyzwań XXI wieku.
1. Cyfrowa era zarządzania ryzykiem
Jednym z priorytetów przyszłej reformy jest digitalizacja procesów nadzoru. Planowane jest wprowadzenie europejskiej bazy danych, w której będą gromadzone i analizowane informacje o:
- substancjach niebezpiecznych i ich ilościach w zakładach,
- wynikach kontroli i inspekcji,
- wypadkach i zdarzeniach potencjalnie awaryjnych (tzw. near miss).
Dane te mają być dostępne dla organów kontrolnych, służb ratowniczych i obywateli w formie przejrzystych raportów online.
2. Integracja z przepisami o chemikaliach
Przyszłe SEVESO IV będzie ściśle powiązane z innymi aktami prawnymi, w tym:
- Rozporządzeniem REACH (1907/2006/WE) – w zakresie rejestracji i ograniczeń substancji,
- Rozporządzeniem CLP (1272/2008/WE) – klasyfikacja i oznakowanie zagrożeń,
- Dyrektywą IED (2010/75/UE) – emisje przemysłowe,
- Rozporządzeniem POPs (2019/1021) – trwałe zanieczyszczenia organiczne.
W efekcie powstanie spójny system zarządzania ryzykiem chemicznym, obejmujący cały cykl życia substancji – od produkcji po utylizację.
3. Nowe źródła ryzyka
Unia Europejska analizuje również zagrożenia związane z nowymi materiałami i technologiami:
- litowo-jonowe akumulatory i ich magazyny energii,
- wodorowe instalacje przemysłowe,
- procesy odzysku surowców z odpadów chemicznych,
- nanomateriały i biotechnologie.
Wszystkie te sektory mogą w przyszłości zostać objęte przepisami SEVESO IV, jeśli ocena ryzyka wskaże znaczący potencjał zagrożeń dla zdrowia lub środowiska.
4. Zmiana podejścia do planowania przestrzennego
Nowe wytyczne przewidują większy nacisk na planowanie odporne na ryzyko (resilient planning). Oznacza to, że decyzje o lokalizacji inwestycji będą musiały uwzględniać nie tylko odległość od zakładów SEVESO, ale także zmiany klimatyczne, ryzyko powodzi, susz czy ekstremalnych temperatur, które mogą wpływać na bezpieczeństwo instalacji chemicznych.
5. Edukacja i społeczne zaufanie
Komisja planuje wzmocnienie roli społeczeństwa poprzez programy edukacyjne i lepszą komunikację ryzyka. Nowe narzędzia informacyjne mają pozwolić mieszkańcom w pobliżu zakładów SEVESO szybciej otrzymywać ostrzeżenia i lepiej rozumieć charakter lokalnych zagrożeń.
6. Polska perspektywa
W Polsce przepisy SEVESO wdrażane są głównie przez ustawę Prawo ochrony środowiska oraz Państwową Straż Pożarną, WIOŚ i RDOŚ. Nowa generacja przepisów może oznaczać m.in. konieczność:
- cyfrowego raportowania substancji i zdarzeń,
- integracji systemów bezpieczeństwa z GIS i bazami danych środowiskowych,
- wzrostu wymagań dla operatorów zakładów o dużym ryzyku.
Podsumowanie
SEVESO III zapisało się w historii jako dyrektywa prewencji. SEVESO IV może stać się symbolem inteligentnego, zintegrowanego bezpieczeństwa przemysłowego – takiego, które łączy technologię, transparentność i społeczne zaufanie. Bo w świecie, gdzie wszystko jest połączone, bezpieczeństwo też musi być sieciowe. Opracowanie redakcyjne.