Obowiązki przedsiębiorstw po awarii przemysłowej – co nakazuje Dyrektywa SEVESO III

Kiedy wydarzy się to, czego wszyscy starają się uniknąć – w grę wchodzą minuty, przepisy i… zimna krew. SEVESO III precyzyjnie określa, co wtedy robić.

Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) nie kończy się na prewencji – równie szczegółowo opisuje, jak przedsiębiorstwo ma postępować po wystąpieniu awarii przemysłowej. Te obowiązki mają jeden cel: ograniczyć skutki zdarzenia dla ludzi, środowiska i infrastruktury.

1. Natychmiastowe działania ratownicze

W momencie wystąpienia awarii operator zakładu jest zobowiązany do:

• uruchomienia wewnętrznego planu awaryjnego,
• natychmiastowego powiadomienia właściwych organów – w Polsce Państwowej Straży Pożarnej (PSP), WIOŚ oraz RDOŚ,
• przekazania informacji o rodzaju zdarzenia, substancjach, zagrożeniach i podjętych działaniach,
• zapewnienia ewakuacji pracowników i osób zagrożonych, jeśli jest to konieczne.

2. Współpraca ze służbami

Operator musi współdziałać ze służbami ratowniczymi, dostarczając im wszystkie niezbędne dane o substancjach niebezpiecznych, procesach i zagrożeniach wtórnych. W razie potrzeby zobowiązany jest udostępnić plany zakładu i instrukcje postępowania z chemikaliami.

3. Ograniczenie skutków i zabezpieczenie terenu

Po ugaszeniu pożaru czy zakończeniu akcji ratunkowej, zakład ma obowiązek:

• zabezpieczyć teren przed dalszym rozprzestrzenianiem się substancji niebezpiecznych,
• monitorować zanieczyszczenia powietrza, wód i gleby,
• usunąć pozostałości w sposób zgodny z przepisami o odpadach niebezpiecznych.

4. Zgłoszenie i raport powypadkowy

Każda awaria podlegająca SEVESO musi zostać zgłoszona organom nadzoru oraz opisana w szczegółowym raporcie powypadkowym. Raport ten zawiera m.in.:

• przyczyny i przebieg zdarzenia,
• rodzaje i ilości uwolnionych substancji,
• ocenę skutków dla środowiska,
• działania naprawcze i prewencyjne.

W Polsce raport przekazywany jest do Komendanta Wojewódzkiego PSP oraz Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

5. Wnioski i zapobieganie kolejnym zdarzeniom

Na podstawie raportów krajowych i unijnych tworzona jest baza MARS (Major Accident Reporting System) prowadzona przez Komisję Europejską. Zawarte w niej dane pomagają identyfikować powtarzalne błędy i opracowywać skuteczniejsze środki prewencyjne w przyszłości.

6. Odpowiedzialność przedsiębiorcy

W przypadku, gdy awaria była skutkiem zaniedbań lub naruszenia przepisów, operator może ponieść konsekwencje administracyjne, cywilne i karne. W Polsce grożą za to m.in.:

• kary pieniężne,
• czasowe wstrzymanie działalności,
• a w przypadku rażącego zaniedbania – odpowiedzialność karna osób zarządzających.

7. Informowanie społeczeństwa

Po wystąpieniu awarii władze lokalne, we współpracy z operatorem, są zobowiązane do poinformowania społeczeństwa o przyczynach zdarzenia, jego skutkach i działaniach naprawczych. To element przejrzystości i odbudowy zaufania po incydencie.

Podsumowanie

SEVESO III uczy, że reakcja po awarii to drugi – równie ważny – etap bezpieczeństwa przemysłowego. Nie chodzi już tylko o to, żeby nie dopuścić do zdarzenia, ale by umieć je kontrolować, gdy stanie się nieuniknione. W tym sensie każda awaria to egzamin, który zdaje nie tylko zakład, ale cały system bezpieczeństwa. Opracowanie redakcyjne.