Odpady zawierające rtęć – świetlówki, termometry i inne źródła zagrożenia
Odpady zawierające rtęć – mała ilość, duży problem
Rtęć to pierwiastek, którego oparów nie widać gołym okiem, ale skutki jej uwolnienia mogą być odczuwalne przez dekady. Dyrektywa 2008/98/WE zalicza odpady zawierające rtęć do odpadów niebezpiecznych i nakłada na państwa członkowskie obowiązek ich selektywnej zbiórki, bezpiecznego transportu i unieszkodliwiania.
Jakie odpady zawierają rtęć?
Rtęć występuje w wielu produktach i urządzeniach, które z czasem stają się odpadem. Do najczęstszych należą:
- świetlówki liniowe i kompaktowe,
- lampy wyładowcze (np. uliczne, przemysłowe),
- stare termometry rtęciowe i ciśnieniomierze,
- niektóre przełączniki i styczniki elektryczne,
- część urządzeń pomiarowych i laboratoryjnych.
Choć zawartość rtęci w pojedynczym produkcie bywa niewielka, skala problemu rośnie wraz z masowym użytkowaniem takich urządzeń.
Dlaczego rtęć jest tak groźna?
Rtęć jest jednym z najbardziej toksycznych pierwiastków. Może występować w różnych formach chemicznych (metalicznej, nieorganicznej, organicznej), z których szczególnie niebezpieczna jest metylortęć – łatwo kumuluje się w organizmach wodnych i w łańcuchu pokarmowym. Skutki narażenia obejmują m.in.:
- uszkodzenia układu nerwowego,
- zaburzenia rozwoju płodu i dzieci,
- uszkodzenia nerek i wątroby,
- długotrwałe skażenie ekosystemów wodnych.
Obowiązki wynikające z dyrektywy 2008/98/WE
Dyrektywa wymaga, aby odpady zawierające rtęć były traktowane jako odpady niebezpieczne i objęte szczególnymi zasadami postępowania:
- zakaz wyrzucania do odpadów komunalnych,
- obowiązek selektywnej zbiórki (np. w PSZOK-ach i punktach zbiórki ZSEE),
- magazynowanie i transport w szczelnych, oznakowanych opakowaniach,
- przekazywanie wyłącznie uprawnionym podmiotom do przetwarzania lub unieszkodliwiania.
System zbiórki – gdzie trafić ze świetlówką i termometrem?
W praktyce odpady zawierające rtęć oddaje się do:
- PSZOK-ów (Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych),
- sklepów przyjmujących zużyte źródła światła przy zakupie nowych,
- punktów zbiórki ZSEE organizowanych przez gminy i producentów.
Wyrzucenie świetlówki do zwykłego kosza jest naruszeniem przepisów i realnym zagrożeniem dla środowiska.
Przetwarzanie i unieszkodliwianie odpadów zawierających rtęć
Odpady zawierające rtęć trafiają do wyspecjalizowanych instalacji, gdzie:
- zamknięte źródła rtęci (np. w świetlówkach) są mechanicznie rozdrabniane w atmosferze kontrolowanej,
- rtęć jest odzyskiwana w procesach destylacji i kondensacji,
- pozostałe materiały (szkło, metale) kieruje się do recyklingu,
- niektóre frakcje unieszkodliwia się termicznie w wysokotemperaturowych spalarniach odpadów niebezpiecznych.
Ewidencja i nadzór
Podmioty zbierające i przetwarzające odpady zawierające rtęć mają obowiązek prowadzenia ewidencji w systemie BDO oraz raportowania ilości wytworzonych i unieszkodliwionych odpadów. Organy kontroli środowiskowej monitorują poprawność postępowania z tą kategorią odpadów.
Ograniczanie stosowania rtęci u źródła
Równolegle do regulacji odpadowych, prawo unijne stopniowo ogranicza stosowanie rtęci w produktach (np. zakaz produkcji tradycyjnych termometrów rtęciowych, wymogi dla źródeł światła). Dyrektywa 2008/98/WE wpisuje się w szerszą strategię eliminowania rtęci z obiegu gospodarczego.
Podsumowanie
Odpady zawierające rtęć to niewielka objętościowo, ale bardzo istotna grupa odpadów niebezpiecznych. Ich selektywna zbiórka, profesjonalne przetwarzanie i stopniowa eliminacja rtęci z produktów to kluczowe elementy ochrony zdrowia ludzi i środowiska w ramach dyrektywy 2008/98/WE.
Opracowanie redakcyjne.
