Odpady przemysłowe i produkcyjne – fundament systemu gospodarki odpadami w przedsiębiorstwach

Odpady przemysłowe i produkcyjne – co zostaje po „robocie”?

Przemysł i produkcja rzadko kończą się wyłącznie na gotowym wyrobie. Za kulisami zostaje cała armia odpadów: od opiłków metali i szlamów technologicznych, po zużyte oleje i rozpuszczalniki. Dyrektywa 2008/98/WE porządkuje zasady postępowania z tym „towarzystwem”.

Co zaliczamy do odpadów przemysłowych i produkcyjnych?

Odpady przemysłowe i produkcyjne to wszystkie odpady powstające w wyniku procesów wytwórczych, obróbki, montażu, napraw i usług technicznych. Mogą to być m.in.:

• odpady metali i tworzyw sztucznych po obróbce mechanicznej,
• szlamy i osady z procesów chemicznych oraz oczyszczania ścieków przemysłowych,
• zużyte oleje, smary, emulsje chłodzące i płyny procesowe,
• odpady lakiernicze, rozpuszczalniki, szpachle, pyły z filtrów,
• opakowania po surowcach, komponentach i chemikaliach,
• zużyte elementy linii produkcyjnych, części maszyn i narzędzia.

W odróżnieniu od odpadów komunalnych, ich skład jest silnie powiązany z technologią i profilem działalności zakładu.

Dyrektywa 2008/98/WE – ogólne zasady dla przemysłu

Dyrektywa ramowa o odpadach nakłada na przedsiębiorstwa obowiązek stosowania hierarchii postępowania z odpadami: najpierw zapobieganie, potem przygotowanie do ponownego użycia, recykling, inny odzysk (np. energetyczny), a na końcu – unieszkodliwianie.

W praktyce oznacza to, że zakład produkcyjny nie powinien od razu myśleć „jak to wyrzucić”, ale raczej „jak tego w ogóle nie wytworzyć” lub „jak przywrócić to do obiegu materiałowego”.

Odpady niebezpieczne w przemyśle

Znaczna część odpadów przemysłowych ma status odpadów niebezpiecznych. Dotyczy to m.in.:

• zużytych olejów i emulsji,
• farb, lakierów, klejów i rozpuszczalników zawierających substancje szkodliwe,
• szlamów z procesów galwanicznych i chemicznych,
• pyłów i osadów zawierających metale ciężkie.

Takie odpady wymagają szczególnych zasad magazynowania, ewidencji, transportu oraz przekazania do wyspecjalizowanych instalacji przetwarzania.

Ewidencja i odpowiedzialność przedsiębiorstw

Wytwórcy odpadów przemysłowych są zobowiązani do prowadzenia ewidencji ilości i rodzajów odpadów, ich klasyfikacji, a także do przekazywania odpadów podmiotom posiadającym odpowiednie zezwolenia. Ramowa dyrektywa o odpadach wprost przenosi odpowiedzialność za los odpadów na podmiot, który je wytwarza.

Brak właściwej ewidencji lub nieprawidłowe postępowanie z odpadami przemysłowymi może skutkować sankcjami administracyjnymi i karnymi, a także problemami w obszarze raportowania ESG.

Recykling i odzysk w przemyśle

Duża część odpadów produkcyjnych nadaje się do recyklingu materiałowego (np. złom metali, tworzywa, szkło procesowe) lub odzysku energetycznego (np. paliwa alternatywne z odpadów palnych). Coraz częściej stosuje się również wewnętrzne obiegi materiałów – np. filtracja i ponowne wykorzystanie olejów i emulsji.

Minimalizacja powstawania odpadów

Dyrektywa 2008/98/WE zachęca do projektowania procesów w taki sposób, aby odpadów powstawało jak najmniej. W praktyce oznacza to m.in.:

• optymalizację zużycia surowców i mediów,
• modernizację linii technologicznych,
• wprowadzanie technologii czystszej produkcji,
• zmianę materiałów wejściowych na mniej problematyczne odpadowo.

Znaczenie odpadów przemysłowych dla całego systemu

Choć statystyczny mieszkaniec widzi głównie swój kosz na śmieci, to właśnie odpady przemysłowe i produkcyjne w wielu krajach stanowią znaczną część całkowitej masy odpadów. Od tego, jak zakłady zarządzają swoimi odpadami, zależy nie tylko bilans recyklingu, ale także wizerunek całych branż.

Opracowanie redakcyjne.