Odpady elektryczne i elektroniczne (ZSEE) – drugie życie sprzętu zamiast szuflady

Odpady elektryczne i elektroniczne (ZSEE) – kiedy sprzęt przestaje działać, a zaczyna być odpadem

Stare telewizory, telefony, laptopy, lodówki i pralki – zamiast wiecznie leżeć w piwnicy, powinny trafić do systemu zbiórki i recyklingu. Dyrektywa 2008/98/WE, razem z przepisami szczegółowymi o ZSEE, tworzy ramy dla odpowiedzialnego postępowania z elektroodpadami.

Co to jest ZSEE?

ZSEE (zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny) to wszystkie urządzenia działające przy użyciu energii elektrycznej lub pól elektromagnetycznych, które zostały wycofane z użytkowania. Obejmuje to m.in.:

• sprzęt gospodarstwa domowego (lodówki, pralki, odkurzacze),
• sprzęt IT i telekomunikacyjny (komputery, laptopy, smartfony, routery),
• sprzęt RTV (telewizory, radia, wieże hi-fi),
• oświetlenie (świetlówki, żarówki LED, oprawy),
• narzędzia elektryczne (wiertarki, szlifierki, elektronarzędzia),
• sprzęt medyczny, kontrolno-pomiarowy i automatyki (w zakresie przewidzianym przepisami).

Dlaczego elektroodpady są tak istotne?

Odpady elektryczne i elektroniczne zawierają zarówno cenne surowce (miedź, aluminium, metale szlachetne), jak i substancje niebezpieczne (rtęć, ołów, bromowane opóźniacze palenia, freony). Niewłaściwe postępowanie z ZSEE może prowadzić do poważnych zanieczyszczeń środowiska i zagrożeń zdrowotnych.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR) dla ZSEE

Dyrektywa 2008/98/WE oraz szczegółowe przepisy o ZSEE wprowadzają dla producentów sprzętu elektrycznego i elektronicznego obowiązki w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Obejmują one m.in.:

• finansowanie systemu zbiórki i przetwarzania zużytego sprzętu,
• organizację punktów zbiórki i współpracę z gminami oraz sieciami handlowymi,
• oznaczanie sprzętu symbolem przekreślonego kosza,
• osiąganie wymaganych poziomów zbierania i recyklingu.

Selektywna zbiórka i zakaz wyrzucania do odpadów komunalnych

ZSEE nie może być traktowany jak zwykły odpad komunalny. Dyrektywa i przepisy krajowe wymagają, aby zużyty sprzęt trafiał do:

• PSZOK-ów (Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych),
• sklepów prowadzących zbiórkę „stary za nowy” lub małego ZSEE,
• specjalistycznych punktów zbiórki i mobilnych akcji odbioru.

Wyrzucenie ZSEE do śmietnika lub pozostawienie go w lesie jest naruszeniem prawa i szkodzi środowisku.

Proces przetwarzania i recyklingu ZSEE

Elektroodpady trafiają do zakładów przetwarzania, gdzie przechodzi się przez kilka etapów:

• wstępne demontaże (usunięcie baterii, kondensatorów, elementów niebezpiecznych),
• mechaniczne rozdrabnianie i separacja (metale, tworzywa, szkło),
• odzysk metali kolorowych i szlachetnych oraz recykling tworzyw,
• unieszkodliwianie frakcji zawierających substancje szkodliwe.

W efekcie znaczna część masy urządzenia wraca do obiegu jako surowiec wtórny.

Poziomy zbiórki i recyklingu

Unia Europejska wyznacza dla państw członkowskich konkretne poziomy zbiórki ZSEE w przeliczeniu na masę wprowadzonych na rynek urządzeń. Osiąganie tych poziomów jest obowiązkiem producentów, organizacji odzysku i całego systemu zbiórki.

Rola użytkowników końcowych

Nawet najlepiej zaprojektowany system nie zadziała, jeśli użytkownicy będą trzymać stare telefony w szufladzie lub wyrzucać sprzęt „po cichu” do zmieszanych. Dyrektywa zakłada, że konsumenci są informowani o możliwościach zwrotu ZSEE i o skutkach niewłaściwego postępowania ze sprzętem.

Projektowanie sprzętu z myślą o recyklingu

W duchu dyrektywy 2008/98/WE coraz większy nacisk kładzie się na ekoprojektowanie elektroniki. Obejmuje ono m.in.:

• łatwiejszy demontaż urządzeń,
• ograniczenie substancji niebezpiecznych,
• zastosowanie modułowych rozwiązań sprzyjających naprawie,
• projektowanie pod ponowne użycie i recykling materiałów.

Podsumowanie

Odpady elektryczne i elektroniczne to jednocześnie wyzwanie i szansa. Właściwie zebrane i przetworzone stają się źródłem cennych surowców, zamiast niebezpiecznym balastem. Dyrektywa 2008/98/WE oraz system ZSEE zmieniają nasze podejście do elektroniki – z jednorazowego „gadżetu” na element obiegu materiałów.

Opracowanie redakcyjne.