Standardy jakości powietrza i dopuszczalne poziomy emisji w dyrektywie 2008/50/WE
Granica między świeżym powietrzem a toksyczną mgłą jest bardzo cienka — dlatego Unia Europejska postanowiła ją dokładnie zmierzyć. Dyrektywa 2008/50/WE określa konkretne wartości, które oddzielają czyste powietrze od smogu, a zdrowie od ryzyka.
Dyrektywa 2008/50/WE ustanawia standardy jakości powietrza obowiązujące we wszystkich państwach członkowskich. Ich celem jest ochrona zdrowia ludzi, ekosystemów i dziedzictwa kulturowego poprzez ograniczenie stężeń szkodliwych substancji w atmosferze.
1. Kategorie wartości granicznych
Dyrektywa rozróżnia cztery podstawowe kategorie wartości:
- wartości dopuszczalne – których nie wolno przekroczyć,
- wartości docelowe – wskazujące pożądany poziom jakości powietrza,
- progi informowania – po ich przekroczeniu należy ostrzec ludność,
- progi alarmowe – wymagające natychmiastowych działań.
2. Główne zanieczyszczenia objęte normami
Dyrektywa ustala wartości dopuszczalne dla kluczowych substancji:
- PM10 – 50 µg/m³ (dobowo, nie więcej niż 35 razy w roku),
- PM2.5 – 25 µg/m³ (średnia roczna),
- NO₂ – 40 µg/m³ (średnia roczna),
- SO₂ – 125 µg/m³ (dobowo, do 3 przekroczeń rocznie),
- CO – 10 mg/m³ (średnia 8-godzinna),
- O₃ – 120 µg/m³ (średnia 8-godzinna, maksymalnie 25 dni w roku),
- Benzen – 5 µg/m³ (średnia roczna),
- Ołów – 0,5 µg/m³ (średnia roczna).
3. Wartości docelowe dla ekosystemów
Poza ochroną zdrowia ludzi, dyrektywa ustanawia także limity dla obszarów przyrodniczych. Na przykład dla ozonu obowiązuje limit AOT40 – skumulowana ekspozycja powyżej 80 µg/m³ w okresie wegetacyjnym, nieprzekraczająca 18 000 µg·h/m³ rocznie.
4. Długoterminowe cele jakości powietrza
Dyrektywa zakłada stopniowe zbliżanie się do poziomów zalecanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Od 2030 r. wartości dopuszczalne mają zostać zaostrzone, tak by lepiej odzwierciedlały aktualny stan wiedzy naukowej o wpływie zanieczyszczeń na zdrowie.
5. Sposób oceny przekroczeń
Przekroczenia wartości dopuszczalnych oblicza się na podstawie średnich kroczących (dobowych, godzinowych, rocznych) z uwzględnieniem dopuszczalnej liczby przekroczeń w roku kalendarzowym. Wyniki muszą pochodzić z pomiarów zgodnych z metodami referencyjnymi.
6. Strefy przekroczeń i działania naprawcze
Jeżeli stężenia przekraczają dopuszczalne poziomy, obszar zostaje zakwalifikowany jako strefa przekroczeń. W takiej strefie władze lokalne są zobowiązane do opracowania planu poprawy jakości powietrza w terminie 2 lat.
7. Specjalne przepisy dla ozonu
W przypadku ozonu dyrektywa kładzie nacisk na monitorowanie tła atmosferycznego i emisji prekursorów (NOx, LZO). Dane te pomagają w ustaleniu działań ograniczających powstawanie ozonu przygruntowego.
8. Margines tolerancji
W okresach przejściowych państwa mogły stosować tzw. margines tolerancji – czasowe odstępstwo od norm, pod warunkiem realizacji planu działań naprawczych. Obecnie margines ten został znacznie ograniczony.
9. Powiązanie z dyrektywą NEC
Normy jakości powietrza są powiązane z krajowymi limitami emisji (NEC) dla kluczowych gazów i pyłów. Wspólnie tworzą ramy dla zintegrowanej polityki ograniczania zanieczyszczeń w całej Unii.
Podsumowanie
Dyrektywa 2008/50/WE zamieniła powietrze w kategorię prawną — z wartościami, liczbami i obowiązkami. To dzięki niej wiadomo, kiedy Europa oddycha za dużo, a kiedy wreszcie może odetchnąć pełną piersią. Opracowanie redakcyjne.