Zarządzanie odpadami zawierającymi POPs i obowiązki BDO

Trwałe zanieczyszczenia organiczne nie kończą swojego życia w laboratorium. Ich druga, znacznie groźniejsza faza zaczyna się w momencie, gdy stają się odpadem. Wtedy wkracza BDO – cyfrowy strażnik toksycznych śladów.

Rozporządzenie (UE) 2019/1021 wymaga, by państwa członkowskie zapewniły pełną kontrolę nad odpadami zawierającymi POPs. Nie chodzi tylko o ich identyfikację, lecz o całkowite zniszczenie lub trwałą neutralizację substancji, które nie mogą wrócić do obiegu.

1. Odpady zawierające POPs

Za odpady zawierające POPs uznaje się:

• urządzenia z olejami lub kondensatorami PCB,
• gleby i osady skażone dioksynami,
• tworzywa i pianki z dodatkami bromowanymi (np. TBBPA, PBDE),
• popioły z procesów spalania odpadów,
• filtry, oleje i rozpuszczalniki skażone trwałymi zanieczyszczeniami.

Każdy z tych strumieni wymaga specjalistycznego transportu, magazynowania i przetwarzania.

2. Zasada eliminacji POPs w odpadach

Artykuł 7 rozporządzenia nakłada obowiązek, by odpady zawierające POPs:

• były niszczone lub przekształcane nieodwracalnie,
• nie mogły być poddawane recyklingowi ani odzyskowi,
• były przetwarzane tylko w instalacjach posiadających odpowiednie pozwolenia środowiskowe,
• nie trafiały do składowania w sposób umożliwiający emisję do środowiska.

3. Baza danych o odpadach – BDO

W Polsce kontrola nad odpadami zawierającymi POPs jest realizowana poprzez Bazę danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO). Podmioty mają obowiązek:

• prowadzić ewidencję odpadów zawierających POPs,
• wskazywać kody odpadów zgodne z katalogiem (np. 13 03 10*, 17 09 03*, 19 01 13*),
• określać zawartość POPs w analizach laboratoryjnych,
• raportować przekazanie odpadów do unieszkodliwienia w systemie BDO.

4. Metody unieszkodliwiania POPs

Do zalecanych technologii należą:

• spalanie w wysokiej temperaturze (powyżej 1100°C),
• plazmowa destrukcja chemiczna,
• dehalogenacja i procesy rozkładu termiczno-chemicznego,
• czasami cementacja jako metoda zabezpieczenia pozostałości.

Celem jest trwała destrukcja wiązań chemicznych – nie ich rozcieńczenie.

5. Monitoring i sprawozdawczość

Operatorzy zakładów przetwarzania POPs muszą:

• prowadzić monitoring emisji do powietrza i wody,
• składać raporty roczne o ilości unieszkodliwionych odpadów,
• zapewnić śledzenie partii odpadów w systemie BDO,
• zgłaszać każdą awarię lub emisję do właściwego WIOŚ.

6. Odpowiedzialność i sankcje

Za nieprawidłowe gospodarowanie odpadami POPs grożą:

• grzywny,
• kary administracyjne,
• a w przypadku rażących naruszeń – cofnięcie zezwoleń środowiskowych.

Ustawodawca nie pozostawia wątpliwości – odpady POPs to najwyższa kategoria ryzyka chemicznego.

Podsumowanie

Nie da się „zrecyklingować” toksyczności. Dlatego każdy gram POPs, który trafi do systemu BDO, musi zakończyć swój żywot w piecu, a nie w przyrodzie. Opracowanie redakcyjne.