Załączniki XIV i XVII – dwa filary kontroli substancji w systemie REACH
W świecie REACH każdy pierwiastek ma swój los – jedne substancje trafiają na „czarną listę”, inne dostają ostatnią szansę.
System REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) to nie tylko rejestracja i ocena substancji, ale również mechanizmy kontroli, które pozwalają Unii Europejskiej skutecznie ograniczać ryzyko związane z chemikaliami. Dwa najważniejsze narzędzia to Załącznik XIV – zezwolenia (Authorisation) oraz Załącznik XVII – ograniczenia (Restrictions).
Załącznik XIV – substancje wymagające zezwolenia
Załącznik XIV zawiera substancje uznane za wzbudzające szczególnie duże obawy (SVHC), które nie mogą być stosowane bez indywidualnego zezwolenia. Każda substancja na tej liście ma przypisaną:
- datę graniczną (sunset date) – po której stosowanie bez zezwolenia jest zakazane,
- termin składania wniosków – przed którym przedsiębiorstwa muszą wystąpić o autoryzację,
- zakres zastosowania – czyli konkretne procesy, w których może być używana.
Decyzje o udzieleniu zezwoleń podejmuje Komisja Europejska na podstawie opinii ECHA. Przykładami takich substancji są: chrom(VI), trichloroetylen czy bisfenol A.
Załącznik XVII – substancje objęte ograniczeniami
W Załączniku XVII z kolei znajdują się substancje, dla których ustalono konkretne ograniczenia – dotyczące stężenia, zastosowania lub całkowitego zakazu obrotu. Każdy wpis określa:
- nazwę substancji lub grupy substancji,
- zakazane zastosowania lub warunki dopuszczalnego użycia,
- daty wejścia w życie ograniczeń.
Przykładowo, ftalany mają limit stężenia w zabawkach i artykułach dziecięcych, a azbest jest całkowicie zakazany. Ograniczenia te mają charakter powszechny – dotyczą wszystkich producentów, importerów i użytkowników w UE.
Różnice między Załącznikami XIV i XVII
| Cecha | Załącznik XIV (Authorisation) | Załącznik XVII (Restriction) |
|---|---|---|
| Zakres | Substancje SVHC – bardzo niebezpieczne | Substancje o udokumentowanym ryzyku |
| Cel | Kontrola i stopniowa eliminacja | Ograniczenie lub zakaz stosowania |
| Mechanizm | Wniosek o zezwolenie dla danego zastosowania | Automatyczne stosowanie przepisów w całej UE |
| Odpowiedzialność | Przedsiębiorca ubiega się o pozwolenie | Każdy uczestnik łańcucha dostaw musi przestrzegać limitu |
Jak oba systemy współdziałają?
REACH wykorzystuje oba załączniki w sposób komplementarny:
- Załącznik XIV – motywuje do poszukiwania alternatyw i zastępowania substancji SVHC,
- Załącznik XVII – zapewnia bieżącą kontrolę rynku i zapobiega nowym zagrożeniom.
W praktyce wiele substancji, które trafiają na listę SVHC, później przechodzi do Załącznika XIV, a ostatecznie – po wprowadzeniu zakazów – do Załącznika XVII.
Znaczenie dla przedsiębiorstw
Dla producentów i importerów oba załączniki oznaczają konieczność ciągłego monitorowania zmian legislacyjnych. Niedostosowanie się do nowego wpisu może skutkować zakazem sprzedaży produktu w całej UE. Z kolei wczesna analiza ryzyka i planowanie substytucji to szansa na utrzymanie konkurencyjności.
Podsumowanie
Załączniki XIV i XVII tworzą system dwóch naczyń połączonych – pierwszy ogranicza stosowanie najgroźniejszych chemikaliów, drugi zamyka im drogę na rynek. To duet, który sprawia, że Europa staje się nie tylko bardziej ekologiczna, ale też bardziej przewidywalna dla odpowiedzialnych producentów. Opracowanie redakcyjne.
