Podstawy systemu GHS i jego powiązanie z rozporządzeniem CLP

Nie trzeba być chemikiem, by wiedzieć, że chaos w etykietach to mieszanka wybuchowa. Dlatego świat postanowił mówić jednym językiem – językiem GHS.

System GHS (Globally Harmonised System of Classification and Labelling of Chemicals) został opracowany przez ONZ, by ujednolicić sposób klasyfikacji, oznakowania i komunikacji zagrożeń substancji chemicznych na całym świecie. Unia Europejska wprowadziła GHS poprzez rozporządzenie CLP (1272/2008/WE), które obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich.

1. Geneza systemu GHS

Przed wprowadzeniem GHS każdy kraj stosował własne przepisy dotyczące klasyfikacji substancji chemicznych. Ta różnorodność utrudniała handel, powodowała błędne interpretacje etykiet i stwarzała ryzyko wypadków. Dlatego ONZ w 1992 roku (na Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro) zainicjowało prace nad systemem globalnym, który miał zastąpić narodowe standardy jednym spójnym językiem zagrożeń.

2. Założenia systemu GHS

System GHS opiera się na czterech kluczowych filarach:

• jednolitych kryteriach klasyfikacji substancji i mieszanin,
• uniwersalnych piktogramach zagrożeń i hasłach ostrzegawczych,
• spójnych kartach charakterystyki (SDS),
• zrozumiałym systemie zwrotów H i P – obowiązujących we wszystkich krajach uczestniczących.

3. Wdrożenie GHS w Europie

Unia Europejska wdrożyła zasady GHS poprzez rozporządzenie CLP, które weszło w życie w 2009 roku. Zastąpiło ono wcześniejsze dyrektywy 67/548/EWG (substancje niebezpieczne) i 1999/45/WE (mieszaniny). Od tego momentu wszystkie chemikalia w UE są klasyfikowane i etykietowane zgodnie z zasadami GHS, przy zachowaniu europejskich specyfik (tzw. EU adaptations).

4. Struktura GHS

GHS dzieli zagrożenia na trzy główne grupy:

• zagrożenia fizyczne – np. wybuchowe, łatwopalne, utleniające, pod ciśnieniem,
• zagrożenia dla zdrowia – np. toksyczność ostra, uczulające, mutagenne, rakotwórcze,
• zagrożenia dla środowiska – głównie toksyczność wodna.

Każda grupa obejmuje konkretne klasy i kategorie zagrożeń, które określają stopień ryzyka i sposób oznakowania produktu.

5. Elementy komunikacji zagrożeń

Podstawą komunikacji w systemie GHS i CLP są:

• piktogramy – dziewięć symboli w czerwonych rombach,
• hasła ostrzegawcze – „Niebezpieczeństwo” lub „Uwaga”,
• zwroty H – opisują rodzaj zagrożenia (np. H302 – „Działa szkodliwie po połknięciu”),
• zwroty P – wskazują środki ostrożności (np. P280 – „Stosować rękawice ochronne”).

6. Powiązanie CLP z GHS

CLP jest implementacją GHS w prawie UE. Zachowuje on globalne zasady klasyfikacji, ale uwzględnia też specyficzne europejskie elementy, takie jak:

• załącznik VI – oficjalne klasyfikacje substancji zatwierdzone na poziomie UE,
• ATP (Adaptations to Technical Progress) – regularne aktualizacje systemu CLP zgodne z postępem naukowym,
• powiązania z REACH – obowiązek spójności klasyfikacji z kartą charakterystyki.

7. Korzyści z ujednolicenia

Wdrożenie GHS poprzez CLP przyniosło znaczące korzyści:

• lepsze zrozumienie etykiet chemicznych na całym świecie,
• zwiększenie bezpieczeństwa użytkowników,
• ułatwienie handlu międzynarodowego substancjami chemicznymi,
• zwiększenie przejrzystości w ocenie ryzyka.

Podsumowanie

GHS i CLP to jak esperanto chemicznego bezpieczeństwa – jeden język, zrozumiały od Tokio po Lizbonę. Dzięki nim etykieta stała się uniwersalnym ostrzeżeniem, a nie zagadką dla wtajemniczonych. Opracowanie redakcyjne.