Klasy zagrożeń i kryteria klasyfikacji substancji i mieszanin

Nie każda substancja to potwór z laboratorium, ale CLP wymaga, by każda miała swój profil ryzyka. Klasy zagrożeń to sposób, w jaki Europa mówi chemii „wiem, z kim mam do czynienia”.

Rozporządzenie CLP (1272/2008/WE) wprowadza jednolity system klasyfikacji zagrożeń chemicznych w oparciu o standardy GHS – Globalnie Zharmonizowany System ONZ. Każda substancja lub mieszanina musi być oceniona pod kątem zagrożeń fizycznych, zdrowotnych i środowiskowych, zgodnie z precyzyjnie określonymi kryteriami.

1. Trzy główne kategorie zagrożeń

CLP dzieli zagrożenia na trzy grupy:

• Zagrożenia fizyczne – wybuchowe, łatwopalne, utleniające, pod ciśnieniem, korozyjne dla metali.
• Zagrożenia dla zdrowia – toksyczność ostra, działanie żrące, uczulające, rakotwórcze, mutagenne, wpływ na rozrodczość, toksyczność dla narządów.
• Zagrożenia dla środowiska – toksyczność wodna, długotrwałe skutki dla środowiska wodnego.

2. Struktura klasyfikacji

Każda klasa zagrożenia dzieli się na kategorie, które określają stopień intensywności zagrożenia. Przykład:

• Toksyczność ostra – kategorie 1, 2, 3, 4 (od najbardziej do najmniej toksycznych).
• Działanie żrące na skórę – 1A, 1B, 1C (różne poziomy uszkodzeń).
• Toks. dla środowiska wodnego – Acute 1, Chronic 1–4.

Im niższy numer kategorii, tym poważniejsze zagrożenie – Acute Tox. 1 to substancja o bardzo silnym działaniu toksycznym.

3. Kryteria klasyfikacji

Kryteria oparte są na badaniach toksykologicznych, danych literaturowych i analizach fizykochemicznych. Zgodnie z CLP, klasyfikacja może być dokonana na podstawie:

• pełnych danych eksperymentalnych,
• metody ekstrapolacji (jeśli brak badań),
• danych pochodzących z podobnych substancji (read-across),
• informacji dostarczonych przez producentów w ramach REACH.

4. Przykłady klas zagrożeń w praktyce

• Flam. Liq. 2 – ciecz łatwopalna, temperatura zapłonu < 23°C.
• Skin Corr. 1A – silnie żrąca dla skóry, powoduje trwałe oparzenia.
• Carc. 1B – substancja prawdopodobnie rakotwórcza dla ludzi.
• Aquatic Chronic 2 – toksyczna dla organizmów wodnych, działanie długotrwałe.

5. Zwroty H i piktogramy

Każda klasyfikacja ma przypisane zwroty wskazujące zagrożenia (H) oraz piktogramy GHS. Na przykład:

• H314 – Powoduje poważne oparzenia skóry i uszkodzenia oczu (piktogram GHS05).
• H350 – Może powodować raka (piktogram GHS08).
• H400 – Działa bardzo toksycznie na organizmy wodne (piktogram GHS09).

6. Substancje a mieszaniny

W przypadku substancji klasyfikacja opiera się na danych z badań danego składnika. Dla mieszanin stosuje się zasady obliczeniowe, biorące pod uwagę stężenia składników niebezpiecznych – to tzw. metoda addytywna.

7. Aktualizacja klasyfikacji

Jeśli pojawiają się nowe dane naukowe lub zmiany w załączniku VI CLP, producent lub importer ma obowiązek zaktualizować klasyfikację i etykietę produktu bez zbędnej zwłoki.

Podsumowanie

Klasy zagrożeń to alfabet chemicznego bezpieczeństwa. Dzięki nim każdy użytkownik – od laboranta po rolnika – wie, z jakim ryzykiem ma do czynienia. W CLP wszystko ma swoją kategorię, symbol i kod – i całe szczęście. Opracowanie redakcyjne.