FuelEU Maritime – streszczenie rozporządzenia 2023/1805

Przegląd obowiązków, dokumentów, historii zmian oraz przyszłego harmonogramu dla armatorów i portów.

Metryka aktu

Pełna nazwa: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1805 z dnia 13 września 2023 r.
Zakres: stosowanie paliw odnawialnych i niskoemisyjnych w transporcie morskim oraz zmiana dyrektywy 2009/16/WE.
Data wejścia w życie: 1 stycznia 2025 r.
Charakter: akt bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich UE.
Cel: redukcja intensywności emisji gazów cieplarnianych generowanych przez statki zawijające do portów UE oraz stworzenie jednolitego rynku paliw niskoemisyjnych w żegludze.

Zakres stosowania

Rozporządzenie obejmuje statki o pojemności ≥ 5 000 GT, niezależnie od bandery i kraju pochodzenia, o ile zawijają do portów Unii Europejskiej. Nie obejmuje jednostek wojskowych oraz statków niekomercyjnych administracji publicznej. W praktyce: jeżeli statek musi zapłacić za cumowanie w porcie UE, musi też liczyć się z FuelEU Maritime.

Kluczowe obowiązki armatorów i operatorów

Podstawowym obowiązkiem nie jest korzystanie z określonego paliwa, lecz osiąganie redukcji intensywności emisji GHG (g CO₂e na MJ energii). Limity zaostrzają się w krokach: od ok. 2% w 2025 r. do 80% w 2050 r. Statki muszą również spełniać wymogi dotyczące stosowania zasilania z lądu (OPS) w portach bazowych od 2030 r., głównie w przypadku kontenerowców i statków pasażerskich.

Dokument zgodności FuelEU

Każda jednostka objęta systemem musi posiadać FuelEU Document of Compliance, potwierdzający spełnienie wymogów w danym okresie sprawozdawczym. Dokument ten podlega kontroli w ramach Port State Control, a państwa członkowskie zaczynają włączać go do swoich regulacji (np. w Polsce obowiązek kontroli wchodzi od 1 lipca 2026 r.).

Kary i zachęty

FuelEU wprowadza mechanizm „kroczmy ku dekarbonizacji, ale miejmy portfel przy sobie”:

• Opłaty sankcyjne – za niespełnienie wymaganej redukcji emisji oraz za brak podłączenia do OPS tam, gdzie jest ono obowiązkowe.
• System kredytów – jednostki przekraczające normy na plus mogą odsprzedawać nadwyżki innym operatorom.

Mechanizm ten ma tworzyć rynek premiujący inwestycje w czystsze technologie.

Historia prac legislacyjnych

FuelEU Maritime jest elementem pakietu Fit for 55 – zestawu zmian zmierzających do redukcji emisji o 55% do 2030 r. Kluczowe etapy:

• 2021 – przedstawienie pierwszego projektu w pakiecie Fit for 55,
• 2022–2023 – trilogi i negocjacje dotyczące zakresu OPS oraz parametrów paliw,
• wrzesień 2023 – przyjęcie rozporządzenia,
• 2025 – początek okresu monitorowania i raportowania,
• 2030 – pierwsze twarde obowiązki OPS w portach UE.

FuelEU jest projektowane jako akt „żywy”, z możliwością aktualizacji parametrów co kilka lat według analizy rynku i technologii.

Plany i harmonogram na kolejne lata

Unia Europejska przewiduje stopniowe zaostrzanie wymogów:

• 2025–2030 – wdrożenie systemu raportowania, rozwój OPS, obserwacja efektywności mechanizmu kredytów,
• 2030 – obowiązkowe OPS w portach bazowych i dalsze ograniczenia emisji,
• 2035–2040 – aktualizacja limitów, objęcie szerszej gamy paliw alternatywnych oraz integracja z EU ETS,
• 2050 – cel strategiczny: flota praktycznie zeroemisyjna na trasach unijnych.

W tle Komisja Europejska przygotowuje analizy dotyczące uproszczenia systemu, zwiększenia udziału paliw syntetycznych i włączenia kolejnych klas statków do regulacji.

Znaczenie praktyczne dla branży

Rozporządzenie jest jednym z najbardziej wpływowych aktów dla europejskiej żeglugi od czasów dyrektywy siarkowej. W praktyce oznacza to:

• konieczność inwestycji w systemy pomiarowe i raportowania emisji,
• presję na zmianę technologii napędowych,
• rozwój infrastruktury OPS w portach UE,
• potencjalne zwiększenie kosztów operacyjnych dla statków o wysokiej intensywności emisji.

Efekt dla rynku? W skrócie: „zróbmy żeglugę zieloną – zanim ocean zdąży nas poprosić drugi raz”. Opracowanie redakcyjne.