Ustawa z 21 listopada 2025 r. Dz.U. 2025 poz. 1863 – co zmienia w systemie zarządzania emisjami i dlaczego CBAM jest tu „bohaterem drugiego planu”

Ta nowelizacja to w praktyce „instrukcja obsługi” dla polskiej administracji i firm, jak wdrożyć unijny mechanizm CBAM (czyli graniczne wyrównanie kosztów emisji CO2) w realiach krajowych: kto zbiera dane, kto prowadzi rejestry, kto wzywa do korekt, komu i kiedy przekazuje informacje oraz jakie są terminy i procedury.

1. Co jest celem ustawy

Ustawa zmienia przede wszystkim ustawę o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, a przy okazji kilka innych ustaw. Cel jest dość konkretny: zapewnić podstawy prawne do obsługi mechanizmu CBAM i przepływu danych potrzebnych do nadzoru oraz raportowania – tak, żeby system działał nie tylko „na papierze”, ale też w praktyce.

2. Największy pakiet zmian: CBAM w polskich przepisach (rozdziały i procedury)

2.1. Rozdziały CBAM w ustawie (w tym okres przejściowy)

W przepisach pojawiają się rozwiązania dedykowane CBAM, w tym odrębne regulacje dla okresu przejściowego. To ważne, bo w CBAM (zwłaszcza na starcie) kluczowe jest raportowanie, korekty i porządek w danych – zanim wejdą twardsze obowiązki.

2.2. „Upoważniony zgłaszający CBAM” i rejestry

Ustawa porządkuje, jak składa się wnioski dotyczące statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM oraz jak odbywa się obsługa spraw przez rejestr CBAM. W praktyce oznacza to: formalna ścieżka, wymagane oświadczenia i tryb komunikacji w systemie, zamiast improwizacji „na mailu, bo szybciej”.

2.3. Rejestr przejściowy CBAM: korekty sprawozdań i terminy

W przepisach dla okresu przejściowego ustawodawca opisuje procedury związane z funkcjonowaniem rejestru przejściowego CBAM, w tym:

• składanie wniosków za pośrednictwem rejestru przejściowego,
• terminy rozpatrywania i tryb odmowy,
• procedurę korekty sprawozdań CBAM (wezwania do złożenia lub poprawy sprawozdania i maksymalne „widełki” czasowe),
• zasady informowania organów kontrolnych o zakończonej procedurze korekty, gdy sprawozdanie nadal jest niekompletne lub nieprawidłowe.

Po ludzku: jeśli sprawozdanie CBAM nie domyka się w danych, ustawa daje narzędzia, żeby je dociągnąć do porządku – i żeby było wiadomo, kto ma zrobić następny ruch.

3. Kto za co odpowiada: KOBiZE, KAS, WIOŚ, GIOŚ

3.1. KOBiZE jako operator części procesów CBAM

Ustawa wzmacnia rolę KOBiZE w obsłudze mechanizmu CBAM – w tym w pracy na rejestrach i w analizie/korekcie sprawozdań CBAM w okresie przejściowym. To jest ten element, który ma sprawić, że CBAM ma „centrum dowodzenia”, a nie kilka rozproszonych wysp.

3.2. KAS: zadania związane z rejestrami i statusem zgłaszającego

Po stronie Krajowej Administracji Skarbowej doprecyzowano zadania związane z rejestrem przejściowym CBAM, rejestrem CBAM oraz statusem upoważnionego zgłaszającego. W praktyce – to KAS ma narzędzia i punkty styku z importem, więc jej rola w CBAM jest naturalna.

3.3. WIOŚ i GIOŚ: przepływ informacji i nadzór

Ustawa reguluje przekazywanie informacji między instytucjami (m.in. w sytuacjach, gdy procedura korekty kończy się bez poprawy danych), tak aby nadzór i ewentualne działania kontrolne miały oparcie w przepisach, a nie w „dobrej woli systemów informatycznych”.

4. Dane i wymiana informacji: celno-skarbowe „paliwo” dla systemu

Nowelizacja tworzy podstawy prawne do przekazywania określonych danych przez administrację celno-skarbową do podmiotów realizujących zadania ustawowe w obszarze emisji i CBAM. To jest techniczny, ale kluczowy element: bez danych o przywozie i towarach nie ma wiarygodnego CBAM – jest tylko ładna nazwa w prezentacji.

5. Finansowanie i limity wydatków na lata 2025–2034

Ustawa wprowadza limity wydatków na realizację zadań wynikających z wejścia w życie nowych obowiązków w latach 2025–2034 (m.in. dla NFOŚiGW w zakresie finansowania zadań KOBiZE, a także limity dla wybranych organów administracji). To ma znaczenie praktyczne: nie tylko „kto robi”, ale też „z czego robi”.

6. Kiedy to zaczyna obowiązywać

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem jednego wskazanego przepisu, który wchodzi w życie 1 stycznia 2026 r.

Czyli: kalendarz jest tu równie ważny jak definicje – bo w CBAM spóźnienia lubią kosztować bardziej niż kawa w strefie odlotów.

7. Podsumowanie: co zmienia się „dla firm” jednym zdaniem

Jeżeli importujesz towary objęte CBAM albo raportujesz w okresie przejściowym – ta ustawa ustawia w Polsce procedury, rejestry, role organów i wymianę danych, czyli robi porządek w tym, kto ma pytać, kto ma odpowiadać i w jakim terminie. Opracowanie redakcyjne.