Mechanizmy rynkowe po Kioto – co zostało, a co zniknęło?

Mechanizmy rynkowe wprowadzone przez Protokół z Kioto miały uczynić politykę klimatyczną bardziej efektywną kosztowo. Po odejściu od modelu Kioto część z nich zanikła, inne ewoluowały lub stały się fundamentem nowych systemów regulacyjnych.

Protokół z Kioto opierał się na założeniu, że redukcja emisji gazów cieplarnianych powinna następować tam, gdzie jest najtańsza. W tym celu wprowadzono mechanizmy rynkowe umożliwiające handel jednostkami emisji oraz realizację projektów redukcyjnych poza granicami państw posiadających zobowiązania.

Po wygaśnięciu głównej fazy funkcjonowania Protokołu z Kioto znaczenie globalnych mechanizmów rynkowych zaczęło maleć. Mechanizm Wspólnych Wdrożeń oraz Mechanizm Czystego Rozwoju stopniowo traciły rolę, głównie z powodu zmiany architektury międzynarodowej polityki klimatycznej oraz spadku popytu na jednostki redukcji emisji.

Handel emisjami na poziomie międzynarodowym, prowadzony pomiędzy państwami, również nie przetrwał w pierwotnej formie. Nadpodaż jednostek oraz brak nowych, wiążących celów redukcyjnych sprawiły, że rynek ten stracił funkcję realnego bodźca inwestycyjnego.

Jednocześnie doświadczenia z okresu Kioto nie zostały całkowicie zaprzepaszczone. Mechanizmy rynkowe znalazły nowe zastosowanie na poziomie regionalnym i krajowym. Najważniejszym przykładem stały się systemy handlu uprawnieniami do emisji, projektowane już nie jako instrumenty pomocnicze, lecz jako centralne narzędzie polityki klimatycznej.

Zmieniła się również rola projektów redukcyjnych. Zamiast generowania jednostek na potrzeby rozliczeń międzynarodowych, nacisk położono na realną modernizację gospodarek, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz poprawę efektywności energetycznej. Mechanizmy rynkowe stały się elementem szerszych strategii transformacyjnych.

W nowym modelu polityki klimatycznej rynek nie funkcjonuje już w oderwaniu od regulacji. Mechanizmy cenowe są coraz częściej uzupełniane normami technicznymi, standardami emisyjnymi oraz wsparciem publicznym. Odejście od czysto rynkowego podejścia jest odpowiedzią na doświadczenia z Kioto, gdzie sama cena emisji okazała się niewystarczającym impulsem do trwałej zmiany.

Bilans mechanizmów rynkowych po Kioto pokazuje ewolucję, a nie ich całkowity zanik. Zniknęły globalne, scentralizowane instrumenty oparte na handlu między państwami, a ich miejsce zajęły bardziej złożone systemy regionalne i sektorowe, silniej powiązane z regulacjami i długoterminowymi strategiami klimatycznymi.

Opracowanie redakcyjne.